ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Adabiyot

«Rustamxon»: obrazlar va doston turlari

Darslar 3–4 · 2 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 10-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
4

Doston va uning turlari

Darslik: 1-qism, 26–28-betlar
MaqsadDoston janrining ta’rifi va turlarini («Rustamxon» misolida) bilish.
Yangi so‘zlar
doston · dastan, large lyrical-epic workliro-epik asar · lyrico-epic workqahramonlik dostoni · heroic dastanishqiy-sarguzasht doston · romantic-adventure dastan
Tushuntirish

Darslikka ko‘ra, doston – xalq og‘zaki ijodining eng yirik janri: qahramonlik, ishqiy-sarguzasht va fantastik mazmundagi voqealarni keng tasvirlaydigan yirik hajmli liro-epik asar. U o‘z davri xalq ruhiyatini aks ettiradi va zamonlar o‘tishi bilan yangi mavzular bilan boyib boradi. Dostonning dastlabki ijodkori ko‘pincha unutiladi, asar esa avloddan avlodga o‘tib xalq mulkiga aylanadi. Mavzusiga ko‘ra dostonlar uch turga bo‘linadi: qahramonlik, romantik (ishqiy-sarguzasht) va tarixiy. «Alpomish» qahramonlik dostoni, «Go‘ro‘g‘li», «Ravshan», «Rustamxon», «Oshiq G‘arib va Shohsanam» esa ishqiy-sarguzasht dostonlar qatoriga kiritilgan. Baxshilar ko‘p ming misrani yoddan kuylab ijro etadilar.

qahramonlikromantik(ishqiy-sarguzasht)tarixiyDostonlarturlari
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktabdagi folklor kunida katta sinf o‘quvchilari kichiklarga eski ertakni o‘z so‘zlari bilan aytib beradi. Bolalar avval qiziqib tinglaydi, keyin savol beradi va keyingi hafta o‘zlari takrorlashga urinadi. Hikoya shu tarzda avloddan avlodga o‘tadi.

Kim ishlatadi

Folklor yig‘uvchilar, muzey yo‘riqchilari va bolalar kutubxonachilari og‘zaki hikoyalarni saqlab, yangi tinglovchiga yetkazadi.

Bugun sinab ko‘ring

Biror kattadan yoki sinfdoshingizdan bir ertak yoki maqol so‘rab, uni bugun boshqa birovga aytib bering.

Namunalar
Misol: «Alpomish» – qahramonlik dostoni; «Rustamxon» esa ishqiy-sarguzasht dostonlar qatorida, chunki unda sevgi, safar va fantastik voqealar (ajdahor) aralash keladi.
Misol: «Rustamxon»dagi ajdahor uchrashuvi ertaklarga xos fantastik voqea, Sultonxonning fitna tufayli xatosi esa o‘sha davrning ijtimoiy munosabatlarini ham aks ettiradi.
Sinfda faoliyat

Kartochkalarda dostonlar nomi (Alpomish, Ravshan, Go‘ro‘g‘li, Rustamxon) yozilgan; o‘quvchilar ularni «qahramonlik» va «ishqiy-sarguzasht» ustunlariga ajratadi.

Mashq
1
Doston janriga qisqa ta’rif bering.
2
Dostonlar mavzusiga ko‘ra qanday turlarga bo‘linadi?
3
«Alpomish» va «Rustamxon» qaysi turga kiradi?
4
Dostonlar nega avloddan avlodga o‘tib, necha ming yillar saqlanib kelgan, deb o‘ylaysiz?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYer tarixi bir sutka bo‘lsaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →