☰ Mundarija · Adabiyot

Abdulla Oripov she’riyati

Darslar 32–33 · 2 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 10-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
33

Oripov she’rlari: «Yurtim shamoli» va «Birinchi muhabbatim»

Darslik: 2-qism, 107–111-betlar
Maqsad«Yurtim shamoli» va «Birinchi muhabbatim» she’rlarining mazmuni va badiiy xususiyatlarini bilish.
Yangi so‘zlar
ramz · symbolmetafora · metaphorradif · refrain (repeated word at line end)pushaymonlik · regret
Tushuntirish

«Yurtim shamoli»da asosiy obraz – shamol. Har bandning oxirida «yurtim shamoli» xitobi takrorlanadi. Shoir turli shamollarga yuz burib, ularda goh qayg‘u, goh shodlik ko‘radi; yurt shamoli esa qayg‘ulardan xoli. Darslikka ko‘ra, shamol – turli holat, o‘zgarish, qayg‘u va shodlikning ramzi; u bog‘larni barbod qilishi mumkin, tuhmat ham inson hayotini izdan chiqaruvchi «shamol»dir. Shoir yurtiga gullab-yashnashni tilaydi. Eng muhim fikr: hayot – gulshan vodiy, inson unga shamoldek keladi va shamoldek ketadi; ammo «Abdullaning boqiy kamoli» – shoir ma’naviy olami barkamol bo‘lishiga umid. «Birinchi muhabbatim»da lirik qahramon oy botgan oqshom birinchi muhabbatini eslaydi: yoshlik zavq va to‘polon bilan o‘tdi, lekin o‘sha tuyg‘uni g‘aflatda yo‘qotdi. U afsus qiladi («Nechun bilmovdim avval»), muhabbat odamga suyanch ekanini aytadi, ammo o‘zi suyanadigan kimsa yo‘qligini eslaydi. Darslikka ko‘ra, she’r Navoiyning ishq haqidagi hikmatiga hamohang; oxirgi misrada Allohga muhabbat tushunchasi mumtoz shoirlar olamiga bog‘laydi.

Namunalar
Misol: «Yurtim shamoli» – takrorlanuvchi xitob (radif) she’rga musiqiylik beradi.
Misol: «Nechun bilmovdim avval» – lirik qahramonning pushaymonligi shu bir misrada eng aniq sezilib turadi.
Sinfda faoliyat

Juftlikda «Yurtim shamoli»dagi shamolning 3 xil ma’nosini (tabiat hodisasi, hayot yo‘li, tuhmat) topib yozing.

Mashq
1
«Yurtim shamoli»da asosiy obraz nima?
2
Darslikka ko‘ra, shamol nimaning ramzi?
3
«Birinchi muhabbatim»da lirik qahramon nimadan afsuslanadi?
4
Nima uchun she’rdagi «muhabbatga suyanish» takrori ta’sirli? Fikringizni yozing.