ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Adabiyot

Turdi Farog‘iy: g‘azallar va muxammas

Darslar 18–19 · 2 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 10-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
19

Turdi Farog‘iy muxammasi

Darslik: 1-qism, 158–166-betlar
MaqsadMuxammas janrini bilib, Turdining muxammasi mazmunini va tasvir vositalarini tahlil qilish.
Yangi so‘zlar
muxammas · muxammas, poem of five-line stanzasband · stanzakinoya · irony, sarcasmavtobiografik · autobiographical
Tushuntirish

Muxammas – besh misrali bandlardan tuziladigan she’r: birinchi bandda beshta misra ham qofiyadosh, keyingi bandlarda dastlabki to‘rt misra o‘z qofiyasida, beshinchisi birinchi band qofiyasiga qaytadi. Darslikdagi muxammasda Turdi avtobiografik tasvir beradi: u o‘tgan «yaxshi zamonlar»ni, rind davralaridagi bazmlarni eslaydi, hozirda esa musofirlikda, qarindoshlar yuz o‘girgan, dard-u g‘am bilan yashayapti. Charx va davron bevafoligi, dunyo molining yo‘qligi uning qadr-qimmatini tushirganligi, bir paytlar hukm o‘tgan kishining endi quvilgan bo‘lib qolgani – iztirobli taqqoslash bilan beriladi. Bandlardan birida shoir Yaratganga murojaat qilib, ko‘mak so‘raydi. Oxirgi bandda Qirq urug‘i boshliqlarining hiylasi va Jizzax hokimiga bo‘ysunishga majbur bo‘lgani aytiladi; darslik muxammas voqealarining sababchisi begonalar emas, o‘z xalqining ittifoqsizligi va boshliqlarning manmanligi ekanini ta’kidlaydi. Muxammasda istiora, tazod, tashbih, ta’did kabi san’atlar ko‘p.

BandQofiya tartibi
birinchi bandbeshta misra ham qofiyadosh
keyingi bandlar4 misra o‘z qofiyasida, 5-misra birinchi band qofiyasiga qaytadi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sport kunida jamoa bir xil ritmli to‘rt qatorli shiorni birga aytadi. Ritm va qofiya hammaning ovozini birlashtiradi va shiorni tez yodlashga yordam beradi.

Kim ishlatadi

Xor rahbarlari, qo‘shiq matni mualliflari va bolalar o‘yinlari tashkilotchilari ritm va qofiyadan jamoani birlashtirish uchun foydalanadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir xil unli bilan tugaydigan uch qatorli kichik yozuv tuzing va uni ovoz chiqarib o‘qing.

Namunalar
Misol: «yavg‘on qozon ostida qolgan yundi» tashbihida shoir o‘zini ishlatilib bo‘lgan, tashlab yuborilgan narsaga o‘xshatadi – bu uning ahvolini yorqin ko‘rsatadi.
Misol: «yaxshi zamonlar» bilan «hozirgi musofirlik»ning yonma-yon qo‘yilishi tazod hosil qiladi: o‘tmishdagi izzat va bugungi xorlik qiyoslanadi.
Sinfda faoliyat

Muxammasni bandlarga ajrating: har bandning 1 jumlalik mazmunini yozing (xotira, shikoyat, qiyoslash, murojaat, sabab).

Mashq
1
Muxammas necha misrali bandlardan iborat va birinchi bandda qofiya qanday?
2
Muxammasda shoir o‘z hayotini qanday tasvirlaydi?
3
Muxammasdagi muammolarning sababchisi kim ekani darslikda qanday ko‘rsatiladi?
4
Nima uchun Turdi yaxshi vaqtlar xotirasini keltirgan? Bu ifoda kuchiga qanday ta’sir qiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYangi yil qori toza suvmi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →