Turdi Farog‘iy muxammasi
Muxammas – besh misrali bandlardan tuziladigan she’r: birinchi bandda beshta misra ham qofiyadosh, keyingi bandlarda dastlabki to‘rt misra o‘z qofiyasida, beshinchisi birinchi band qofiyasiga qaytadi. Darslikdagi muxammasda Turdi avtobiografik tasvir beradi: u o‘tgan «yaxshi zamonlar»ni, rind davralaridagi bazmlarni eslaydi, hozirda esa musofirlikda, qarindoshlar yuz o‘girgan, dard-u g‘am bilan yashayapti. Charx va davron bevafoligi, dunyo molining yo‘qligi uning qadr-qimmatini tushirganligi, bir paytlar hukm o‘tgan kishining endi quvilgan bo‘lib qolgani – iztirobli taqqoslash bilan beriladi. Bandlardan birida shoir Yaratganga murojaat qilib, ko‘mak so‘raydi. Oxirgi bandda Qirq urug‘i boshliqlarining hiylasi va Jizzax hokimiga bo‘ysunishga majbur bo‘lgani aytiladi; darslik muxammas voqealarining sababchisi begonalar emas, o‘z xalqining ittifoqsizligi va boshliqlarning manmanligi ekanini ta’kidlaydi. Muxammasda istiora, tazod, tashbih, ta’did kabi san’atlar ko‘p.
| Band | Qofiya tartibi |
|---|---|
| birinchi band | beshta misra ham qofiyadosh |
| keyingi bandlar | 4 misra o‘z qofiyasida, 5-misra birinchi band qofiyasiga qaytadi |
Sport kunida jamoa bir xil ritmli to‘rt qatorli shiorni birga aytadi. Ritm va qofiya hammaning ovozini birlashtiradi va shiorni tez yodlashga yordam beradi.
Xor rahbarlari, qo‘shiq matni mualliflari va bolalar o‘yinlari tashkilotchilari ritm va qofiyadan jamoani birlashtirish uchun foydalanadi.
Bir xil unli bilan tugaydigan uch qatorli kichik yozuv tuzing va uni ovoz chiqarib o‘qing.
Muxammasni bandlarga ajrating: har bandning 1 jumlalik mazmunini yozing (xotira, shikoyat, qiyoslash, murojaat, sabab).