1
Aralash mashqlar: sonlar, kasrlar, foiz (1.1–1.3)
maktab darsligi: matematika 5–6-sinf; 1–5-hafta mavzularini qayta ko‘ring
Maqsad: Birinchi besh haftadagi qoidalarni aralash topshiriqlarda ishlatish.
Qoida va g‘oya
Eslatma: EKUB — umumiy tub ko‘paytuvchilarning eng kichik darajalari ko‘paytmasi, EKUK — barcha tub ko‘paytuvchilarning eng katta darajalari ko‘paytmasi, EKUB · EKUK = a · b. O‘nli kasrni bo‘lishda ikkala sonni bir xil o‘nga ko‘paytiring. Standart shakl: a · 10^k, 1 ≤ a < 10. Foizda o‘zgarish koeffitsiyent bilan: p% oshsa 1 + p/100 ga, kamaysa 1 − p/100 ga ko‘paytiriladi, ketma-ket o‘zgarishlarda koeffitsiyentlar ko‘paytiriladi. Aralashmada modda massalari qo‘shiladi. Harakatda uchrashish tezligi yig‘indi, quvib yetish tezligi ayirma.
Namunaviy masalalar
84 va 126 sonlarining EKUB va EKUKini toping.
Yechim: 84 = 2^2 · 3 · 7, 126 = 2 · 3^2 · 7. EKUB = 2 · 3 · 7 = 42, EKUK = 2^2 · 3^2 · 7 = 252.
Javob: EKUB 42, EKUK 252
Yechim: 84 = 2^2 · 3 · 7, 126 = 2 · 3^2 · 7. EKUB = 2 · 3 · 7 = 42, EKUK = 2^2 · 3^2 · 7 = 252.
Javob: EKUB 42, EKUK 252
0,75 + 2/5 ni hisoblang.
Yechim: 2/5 = 0,4. 0,75 + 0,4 = 1,15.
Javob: 1,15
Yechim: 2/5 = 0,4. 0,75 + 0,4 = 1,15.
Javob: 1,15
Narx avval 10% ga oshdi, keyin 10% ga kamaydi. Dastlabki narxga nisbatan qanday o‘zgardi?
Yechim: 1,1 · 0,9 = 0,99. Narx 1% ga kamaydi.
Javob: 1% ga kamaydi
Yechim: 1,1 · 0,9 = 0,99. Narx 1% ga kamaydi.
Javob: 1% ga kamaydi
Tipik xatolar
- EKUB va EKUKni adashtirish: EKUK kichik sondan kichik bo‘lmaydi.
- Foizlarni qo‘shib yuborish: +10% va −10% nol bermaydi.
- O‘nli kasrni bo‘lishda vergulni ikkala sonda bir xil surmaslik.
Mashq
1
30 va 45 ning EKUBini toping.
15
2
3,6 : 0,12 ni hisoblang.
30
3
40 ning 35% ini toping.
14
4
5 ta sonning o‘rtachasi 12. Ulardan to‘rttasining yig‘indisi 46. Beshinchi sonni toping.
14