ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Texnologiya

Ishlab chiqarish va bozor

Darslar 11 · 1 ta dars · O. A. Qo‘ysinov, O‘. O. Tohirov, D. N. Mamatov, D. F. Aripova. Mehnat ta’limi, 9-sinf: o‘qituvchilar uchun metodik qo‘llanma. «Delta-Print», Toshkent, 2017. Diqqat: bu o‘quvchilar darsligi emas, o‘qituvchilar uchun metodik qo‘llanma («Texnologiya va dizayn», «Servis xizmati» va «Qishloq xo‘jaligi asoslari» yo‘nalishlari bo‘yicha dars ishlanmalari). Kurs «Texnologiya va dizayn» yo‘nalishining dars ishlanmalari mavzulari asosida tuzilgan; «Iroqi» do‘ppi darsi «Servis xizmati» yo‘nalishidan olingan, 25-dars (detallarni biriktirish) esa qo‘llanmaning taqvim-mavzuiy rejasidagi mavzu bo‘yicha yozilgan.
11

Zamonaviy ishlab chiqarish va bozor munosabatlari

Qo‘llanma: 35–39-betlar
MaqsadZamonaviy ishlab chiqarishning bozor munosabatlari bilan bog‘liqligini, ishlab chiqarish omillari va bosqichlarini tushuntira olish.
Yangi so‘zlar
tovar · commodity (good made for sale)raqobat · competitioniste’mol · consumptionnarx · price
Tushuntirish

Ishlab chiqarish — insonlarning ehtiyojini qondirish uchun moddiy va ma’naviy ne’matlar yaratish jarayoni. U ishlab chiqarish, taqsimlash, ayirboshlash va iste’mol zanjiri sifatida uzluksiz takrorlanadi. Ishlab chiqarishning ikki omili bor: ishlab chiqarish vositalari (mehnat qurollari va mehnat predmetlari) hamda ishchi kuchi. Ishlab chiqarish rivoji uch bosqichda ko‘riladi: oddiy asboblardan murakkabroqlariga o‘tish; mashina, mexanizm va stanoklar asosida ishlab chiqarish va tovar bozorining paydo bo‘lishi; xizmat ko‘rsatish sohasining rivoji, fan ishlab chiqaruvchi kuchga aylanishi va resurslarni tejaydigan yuqori texnologiyalarga o‘tish. Bozor — sotuvchi bilan xaridor uchrashadigan joy va ular o‘rtasidagi munosabat. Bozor ishlab chiqarishni iste’mol bilan bog‘laydi: buyum tovarga aylanib, sotilgach, unga sarflangan mehnat pulga aylanadi, shu pulga yangi xomashyo va asbob-uskuna sotib olinadi va ishlab chiqarish yangilanadi. Raqobat sifat, dizayn va narx bo‘yicha kuchli bo‘lgan ishlab chiqaruvchini yutuqqa olib keladi; maktab ustaxonasida ham o‘quvchi buyumi sifat va dizayn talabiga javob bersa, bozor talabiga yaqinlashadi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bir o‘quvchi maktab do‘konidagi qalamlar u yerga qanday kelganini o‘yladi. Sotuvchi ularni ustaxonadan haydovchi olib kelishini, quti bo‘shab qolganda esa yangisi buyurtma qilinishini tushuntirdi.

Kim ishlatadi

Zavod va ustaxona ishchilari mahsulotni tayyorlaydi, haydovchilar yetkazadi, sotuvchilar xaridorga yetkazadi, iqtisodchilar butun zanjirni kuzatadi.

Bugun sinab ko‘ring

Zanjirning bitta bo‘g‘ini bir haftaga to‘xtadi deb tasavvur qiling (masalan, yetkazib berish yo‘q) va javonda turgan narsaga hamda uni kutayotganlarga nima bo‘lishini ikki jumlada yozing.

Namunalar
Duradgor stol yasab sotadi: ishlab chiqarish (yasash), taqsimlash (do‘konga yetkazish), ayirboshlash (pulga sotish) va iste’mol (xaridor foydalanishi) — zanjir. Tushgan pulga yangi taxta olinadi.
Ikki ustaxona bir xil dasta taxtasi yasaydi. Birinchisi sifatli va chiroyli, ikkinchisi sifatsiz, narxi bir xil. Xaridor birinchisini tanlaydi: raqobatda sifat yutadi.
Sinfda faoliyat

Bozor modeli: sinfda «ustaxona» va «xaridor»lar guruhi bo‘ladi. Ustaxona qog‘ozdan kichik buyum (nusxa) yasab, narx belgilaydi; xaridorlar o‘yin pulida sotib oladi. Yakunda qaysi buyum nega ko‘p sotilganini muhokama qiling.

Mashq
1
Ishlab chiqarish zanjiridagi to‘rt bo‘g‘inni ayting.
2
Ishlab chiqarishning ikki omilini ayting.
3
30 ta oshxona taxtasi har biri 40000 so‘mdan sotildi. Jami tushum necha so‘m?
4
Nima uchun bozor ishlab chiqarishni yangilaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliRang sinoviHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →