ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Texnologiya

Rivojlantirish yo‘llari va tannarx

Darslar 20 · 1 ta dars · O. A. Qo‘ysinov, O‘. O. Tohirov, D. N. Mamatov, D. F. Aripova. Mehnat ta’limi, 9-sinf: o‘qituvchilar uchun metodik qo‘llanma. «Delta-Print», Toshkent, 2017. Diqqat: bu o‘quvchilar darsligi emas, o‘qituvchilar uchun metodik qo‘llanma («Texnologiya va dizayn», «Servis xizmati» va «Qishloq xo‘jaligi asoslari» yo‘nalishlari bo‘yicha dars ishlanmalari). Kurs «Texnologiya va dizayn» yo‘nalishining dars ishlanmalari mavzulari asosida tuzilgan; «Iroqi» do‘ppi darsi «Servis xizmati» yo‘nalishidan olingan, 25-dars (detallarni biriktirish) esa qo‘llanmaning taqvim-mavzuiy rejasidagi mavzu bo‘yicha yozilgan.
20

Ishlab chiqarishni rivojlantirish yo‘llari, rejalashtirish va tannarx

Qo‘llanma: 65–67-betlar
MaqsadIshlab chiqarishni rivojlantirishning ekstensiv va intensiv yo‘llarini, rejalashtirishni va mahsulot tannarxini hisoblashni bilish.
Yangi so‘zlar
ekstensiv yo‘l · extensive way (more of the same)intensiv yo‘l · intensive way (better use)tannarx · cost pricerentabellik · profitability
Tushuntirish

Ishlab chiqarish samaradorligi — eng kam sarf bilan eng yaxshi natijaga erishish. Ishlab chiqarishni rivojlantirishning ikki yo‘li bor. Ekstensiv yo‘lda ishlab chiqarish sexlar, ekin maydonlari va ishchilar sonini ko‘paytirish, ko‘proq material to‘plash hisobiga kengayadi. Intensiv yo‘lda esa mukammalroq texnologiya va texnikadan foydalanish, ishni yaxshiroq tashkil qilish, intizomni mustahkamlash va resurslarni tejash orqali xuddi shunday natijaga erishiladi; hozirgi vaqtda asosiy e’tibor intensiv yo‘lga qaratiladi. Har qanday korxona faoliyati reja asosida yuritiladi: reja mahsulot hajmi va muddatini, yangi texnika joriy etishni, mehnat unumdorligini oshirish va xodimlar malakasini yaxshilashni o‘z ichiga oladi. Mahsulot tannarxi — bir birlik mahsulotni ishlab chiqarish va sotishga ketgan barcha xarajatlar: xomashyo, ish haqi, energiya, asbob-uskunalarning eskirishi (amortizatsiya), ta’mirlash, ijara va boshqalar; tannarx = jami xarajat : mahsulot soni. Korxona rentabelli bo‘lsa, ya’ni daromadi xarajatidan ko‘p bo‘lsa, foydaning bir qismi soliq sifatida davlat byudjetiga o‘tadi, qolgani korxonaning rivoji (yangi uskuna, ish haqi, mukofot) uchun ishlatiladi.

tannarxnarx4045

Tannarx = 20 (doimiy ÷ soni) + 20 (material) = 40

Foyda: 1 donadan 5, jami 100 (ming so‘m)

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf klubi 8 ta tabrik varag‘ini yasash uchun jami 12 000 so‘m sarflaganini hisobladi. Bir varaqning tannarxi 1 500 so‘m bo‘ldi. Shu raqamga qarab narxni belgilash osonlashdi.

Kim ishlatadi

Kichik ustaxona egalari bir buyum tannarxini hisoblaydi, ishlab chiqarish rejalashtiruvchilari xarajatni kamaytirish yo‘llarini qidiradi, buxgalterlar xarajatlarni hisobga oladi.

Bugun sinab ko‘ring

Xayoliy buyum uchun umumiy xarajat va soni haqida o‘z raqamlaringizni yozib, bittasining tannarxini bo‘lib hisoblang.

Namunalar
Ekstensiv: ustaxona ikkinchi stanok va yana ikki ishchi oladi. Intensiv: o‘sha bitta stanokda yangi qisqich moslama ishlatilib, ish tezlashtiriladi — ishchi va stanok soni o‘zgarmaydi.
Ustaxona oyiga 30 ta kitob tokchasi yasadi, jami xarajat 1200000 so‘m. Tannarx: 1200000 : 30 = 40000 so‘m. Narx 50000 so‘m bo‘lsa, har tokchadan 10000 so‘m foyda.
Sinfda faoliyat

Tannarx jadvali: guruhlar kichik buyum (masalan, qog‘oz quticha) uchun material, vaqt va boshqa xarajatlarni so‘mda taxmin qilib jami xarajatni topadi va bir dona tannarxini hisoblaydi. Narxni tannarxdan yuqori belgilab, foydasini aytadi.

Mashq
1
Ekstensiv va intensiv yo‘lning farqini ayting.
2
Tannarx nima va qanday hisoblanadi?
3
Jami xarajat 900000 so‘m, 45 ta buyum tayyorlandi. Tannarx necha so‘m?
4
Nima uchun intensiv yo‘lga ko‘proq e’tibor beriladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliDo‘kon uchun rasm va matnHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →