☰ Mundarija · Texnologiya

Kasblarning murakkablik omillarini tahlil qilish

Darslar 31 · 1 ta dars · O. A. Qo‘ysinov, O‘. O. Tohirov, D. N. Mamatov, D. F. Aripova. Mehnat ta’limi, 9-sinf: o‘qituvchilar uchun metodik qo‘llanma. «Delta-Print», Toshkent, 2017. Diqqat: bu o‘quvchilar darsligi emas, o‘qituvchilar uchun metodik qo‘llanma («Texnologiya va dizayn», «Servis xizmati» va «Qishloq xo‘jaligi asoslari» yo‘nalishlari bo‘yicha dars ishlanmalari). Kurs «Texnologiya va dizayn» yo‘nalishining dars ishlanmalari mavzulari asosida tuzilgan; «Iroqi» do‘ppi darsi «Servis xizmati» yo‘nalishidan olingan, 25-dars (detallarni biriktirish) esa qo‘llanmaning taqvim-mavzuiy rejasidagi mavzu bo‘yicha yozilgan.
31

Kasblarning murakkablik omillarini tahlil qilish

Qo‘llanma: 113–115-betlar
MaqsadKasblarni eskirgan, yangi va milliy hunarmandchilikka oid turlarga ajratish va kasbning afzal hamda murakkab tomonlarini tahlil qilishni o‘rganish.
Yangi so‘zlar
kasb tasnifi · classification of occupationsafzallik · advantagemurakkab tomon · difficult sidehunarmandchilik · handicraft
Tushuntirish

Kasbning murakkablik omillarini tahlil qilish uchun avval kasblarni guruhlarga ajratish foydali. Texnologiya va dizayn yo‘nalishida duradgorlik, chilangarlik, tokarlik, payvandchilik, zargarlik, kulolchilik, kandakorlik, pichoqchilik kabi kasblar bor. Ularni uch guruhga bo‘lish mumkin: vaqt o‘tishi bilan talabi kamaygan yoki mazmuni butunlay o‘zgargan «eskirgan» kasblar; yangi texnika va texnologiya bilan paydo bo‘lgan «yangi» kasblar (masalan, raqamli dastur bilan boshqariladigan stanok operatori, sozlovchi, 3D-modellashtiruvchi); xalqning ko‘p asrlik tajribasiga asoslangan milliy hunarmandchilikka oid kasblar. Keyingi qadamda bitta kasb tanlanib, uning tavsifi, afzal tomonlari (masalan, doimiy talab, ijodkorlik, daromad imkoni) va murakkab tomonlari (jismoniy yuk, aniqlik, uzoq o‘rganish, xavfsizlik talablari, takrorlanuvchi ish) jadvalga yoziladi. Kasbning nomi eskicha qolsa ham mazmuni yangilanishi mumkin: zamonaviy ta’mirlovchi chilangar endi asbobdan tashqari avtomat liniya va dasturlarni ham biladi. Tahlil oxirida o‘zingizga o‘nta savol berasiz: nega shu kasb, do‘st, ustoz va ota-ona fikri, murakkab tomonlarni bilgach fikringiz o‘zgardimi, 9-sinfdan keyin qayerda o‘qimoqchisiz (10–11-sinf, kasb-hunar maktabi, kollej yoki texnikum).

Namunalar
Jadval: «Tokar». Tavsif: metall detallarni stanokda aylantirib ishlov beradi. Afzalligi: ish doim bor, aniq natija. Murakkab tomonlari: yuqori aniqlik, uzoq tik turish, aylanuvchi qismlar tufayli qat’iy xavfsizlik talabi.
Kulolchilik — milliy hunarmandchilik: afzalligi — ijod va bozorda qadri; murakkab tomoni — loyni tayyorlash, pishirish (kuydirish xavfi) va uzoq mashq, uni faqat usta rahbarligida o‘rganish mumkin.
Sinfda faoliyat

Jadval to‘ldirish: guruhlar kasb nomlarini yozadi, uch ustunga (eskirgan, yangi, milliy hunar) ajratadi, so‘ng bitta kasbni tanlab, afzal va murakkab tomonlarini jadvalda yozadi va sinfga taqdim etadi.

Mashq
1
Kasblarni qanday uch guruhga bo‘lish mumkin?
2
Raqamli dastur bilan boshqariladigan stanok operatori qaysi guruhga kiradi? Nega?
3
Jadvalda kasbning 7 ta afzal va 4 ta murakkab tomoni yozildi. Jami nechta tomon yozildi?
4
Nima uchun kasbning murakkab tomonlarini oldindan bilish muhim?