☰ Mundarija · Texnologiya

Texnologik hujjatlar

Darslar 14 · 1 ta dars · O. A. Qo‘ysinov, O‘. O. Tohirov, D. N. Mamatov, D. F. Aripova. Mehnat ta’limi, 9-sinf: o‘qituvchilar uchun metodik qo‘llanma. «Delta-Print», Toshkent, 2017. Diqqat: bu o‘quvchilar darsligi emas, o‘qituvchilar uchun metodik qo‘llanma («Texnologiya va dizayn», «Servis xizmati» va «Qishloq xo‘jaligi asoslari» yo‘nalishlari bo‘yicha dars ishlanmalari). Kurs «Texnologiya va dizayn» yo‘nalishining dars ishlanmalari mavzulari asosida tuzilgan; «Iroqi» do‘ppi darsi «Servis xizmati» yo‘nalishidan olingan, 25-dars (detallarni biriktirish) esa qo‘llanmaning taqvim-mavzuiy rejasidagi mavzu bo‘yicha yozilgan.
14

Texnologik hujjatlar: marshrut xaritasi va operatsiya kartasi

Qo‘llanma: 51–52-betlar
MaqsadTexnologik hujjat turlarini, ayniqsa marshrut xaritasi va operatsiya kartasini, ularning vazifasi va farqini bilish.
Yangi so‘zlar
texnologik hujjat · technological documentmarshrut xaritasi · route mapoperatsiya kartasi · operation cardtayyorlanma · blank (workpiece)
Tushuntirish

Texnologik hujjat — buyum qaysi tartibda, nima bilan va qanday sharoitda tayyorlanishini yozma ravishda belgilab beradigan qog‘oz yoki elektron hujjat. Korxonada bir nechta turdagi hujjat ishlatiladi: marshrut xaritasi, operatsiya kartasi, eskizlar kartasi, texnologik yo‘riqnoma va asbob-uskunalar ro‘yxati (vedomost). Marshrut xaritasi va operatsiya kartasisiz hech bir ishlab chiqarish ishlamaydi, qolgan hujjatlar esa asosan buyum bittalab yoki kichik partiyada tayyorlanganda qo‘shimcha qo‘llanadi. Marshrut xaritasini xomashyoning «yo‘l xaritasi» deb tasavvur qiling: tayyorlanma qaysi operatsiyalardan, qaysi dastgoh va asboblar yordamida o‘tib, tayyor mahsulotga aylanishi unda boshidan oxirigacha ko‘rsatiladi. Operatsiya kartasi esa bitta operatsiyani mayda qadamlar — «o‘tishlar»ga bo‘lib tushuntiradi: har qadamda qaysi asbob, qanday o‘lchov vositasi va qanday ish rejimi (masalan, aylanish tezligi) kerakligi yoziladi. Ishchi hujjatdagi tartibni o‘zboshimchalik bilan o‘zgartirmaydi: bunga texnologik intizom deyiladi va u sifat hamda xavfsizlik garovidir.

Namunalar
Dasta uchun yog‘och bo‘lagi marshrut xaritasida: 1) kesish, 2) randalash, 3) yo‘nish, 4) jilvirlash, 5) laklash — hamma operatsiya ketma-ket yozilgan.
Operatsiya kartasi «2) randalash» uchun: o‘tish 1 — taxtani qisqichga mahkamlash; o‘tish 2 — yuzani randalash; o‘tish 3 — qalinlikni o‘lchash; asbob: randa, chizg‘ich.
Sinfda faoliyat

Hujjat tanlovi: o‘qituvchi bir buyum bo‘yicha operatsiyalar ro‘yxatini beradi. Guruhlar uni marshrut xaritasi qilib, so‘ng bitta operatsiyani karta qilib yozadi. Qaysi hujjat ko‘proq tafsilotli ekanini muhokama qiling.

Mashq
1
Texnologik hujjatning beshta turidan kamida uchtasini ayting.
2
Marshrut xaritasi nimani ko‘rsatadi?
3
Bir buyum 7 ta operatsiyadan iborat, har biri 6 daqiqa. Jami necha daqiqa?
4
Operatsiya kartasi marshrut xaritasidan nimasi bilan farq qiladi? Nima uchun u kerak?