☰ Mundarija · Texnologiya

Yog‘och va metallga ishlov berish

Darslar 12 · 1 ta dars · O. A. Qo‘ysinov, O‘. O. Tohirov, D. N. Mamatov, D. F. Aripova. Mehnat ta’limi, 9-sinf: o‘qituvchilar uchun metodik qo‘llanma. «Delta-Print», Toshkent, 2017. Diqqat: bu o‘quvchilar darsligi emas, o‘qituvchilar uchun metodik qo‘llanma («Texnologiya va dizayn», «Servis xizmati» va «Qishloq xo‘jaligi asoslari» yo‘nalishlari bo‘yicha dars ishlanmalari). Kurs «Texnologiya va dizayn» yo‘nalishining dars ishlanmalari mavzulari asosida tuzilgan; «Iroqi» do‘ppi darsi «Servis xizmati» yo‘nalishidan olingan, 25-dars (detallarni biriktirish) esa qo‘llanmaning taqvim-mavzuiy rejasidagi mavzu bo‘yicha yozilgan.
12

Yog‘och va metallga ishlov berish: ishlab chiqarish mazmuni

Qo‘llanma: 40–43-betlar
MaqsadYog‘och va metallga ishlov berishda ishlab chiqarish mazmunini, asosiy asbob va jarayonlarni hamda ish o‘rnini tashkil etish qoidalarini bilish.
Yangi so‘zlar
ish o‘rni · workplaceo‘lchash-rejalash asbobi · measuring and marking toolkesish · cuttingbiriktirish · joining
Tushuntirish

Yog‘och va metallga ishlov berish maktab ustaxonasida o‘quvchilarga mehnat ko‘nikmasini, mehnat madaniyatini va kasbga qiziqishni shakllantiradi. Yog‘ochdan taxta, quticha, tokcha, dasta, ramka, qush uyasi, stul, metalldan esa kurak, quti, otvyortka, ilgak, zanjir va boshqa buyumlar tayyorlanishi mumkin. Asboblar ikki guruhga bo‘linadi: o‘lchash-rejalash asboblari (metall chizg‘ich, burchaklik, bukiluvchan metr, shtangensirkul) va ish asboblari (arra, randa, iskana, egov, zubilo, metall arra, bolg‘a); dastgoh va stanoklar ishni tezlashtiradi va sifatni oshiradi. Asosiy jarayonlar: kesish, arralash, parmalash, silliqlash va biriktirish. Har bir o‘quvchiga alohida ish o‘rni jihozlanadi: chap qo‘l bilan ishlatiladigan asboblar chap tomonda, o‘ng qo‘l bilan ishlatiladiganlar o‘ng tomonda turadi, materiallar va ko‘rgazmalar qo‘l yetadigan joyda bo‘ladi. Ustaxonada fartuk kiyiladi, arralash, egovlash va parmalashda himoya ko‘zoynagi taqiladi, dastgohlar faqat o‘qituvchi ruxsati va nazorati bilan ishga tushiriladi. Ishlab chiqarishda materiallardan isrofsiz foydalanish, asboblarni o‘z vaqtida charxlab turish va ish tugagach joy-joyiga qo‘yish talab etiladi.

Namunalar
Quti yasash: taxtalarni metr va burchaklik bilan o‘lchab rejalash, arralash, randalash, tishli birikma yoki mix bilan biriktirish, jilvirlash — bularning har biri alohida jarayon.
Metall qutichada burchaklarni egov bilan tekislash, burchaklarini qirrasi o‘tkir qoldirmaslik uchun kerak: shunda qo‘l kesilmaydi.
Sinfda faoliyat

Ish o‘rni auditi: o‘qituvchi bilan maktab ustaxonasida bitta ish o‘rniga qarab, asboblar to‘g‘ri joylashganmi, tartib saqlanganmi, xavfsizlik qoidalari bajarilganmi — kuzating va jadvalga belgilang. Asboblarga faqat ruxsat bilan tegiladi.

Mashq
1
O‘lchash-rejalash asboblaridan uchtasini ayting.
2
Yog‘ochga ishlov berishda qaysi jarayonlar bajariladi?
3
Chap qo‘l bilan ishlatiladigan asboblar ish o‘rnining qaysi tomoniga qo‘yiladi?
4
Nima uchun metall buyum qirralarini egov bilan tekislash kerak?