Kompozitsion yaxlitlik va kompozitsiya qonunlari
«Kompozitsiya» lotincha compositio so‘zidan olingan bo‘lib, «tuzish, joylashtirish, yaratish» ma’nolarini bildiradi. Kompozitsiya — buyum yoki asar qismlarining ma’lum maqsad asosida o‘zaro joylashtirilgan tartibi. Uning asosiy qonunlari: yaxlitlik qonuni, kontrastlar qonuni, tipiklik (yangilik yaratish) qonuni va kompozitsiya vositalarining hammasi g‘oyaviy mazmunga bo‘ysunishi qonuni. Yaxlitlik qonuniga ko‘ra barcha element va bo‘laklar yagona konstruktiv g‘oya atrofida birlashadi, ya’ni buyumning har bir qismi umumiy maqsadga xizmat qiladi. Kontrast qarama-qarshi xususiyatlarning (katta va kichik, och va to‘q, silliq va o‘ymakor) bir-birini ta’kidlashi bo‘lib, buyumni jonli ko‘rsatadi, lekin undan me’yorida foydalaniladi. Kompozitsiya qonunlarini bilgan o‘quvchi har qanday buyumning tuzilishi va yasash ketma-ketligini ijodiy tahlil qila oladi; bu qonunlar go‘zallik tushunchasi bilan, ya’ni estetika bilan chambarchas bog‘liq.
Sinf devor gazetasiga rasmlarni joylashtirganda, avval bir xil kattalikdagilarni qatorga qo‘ydi, keyin markazga bitta katta rasmni olib keldi. Devor gazetasi tartibli va muvozanatli ko‘rindi.
Kitob va gazeta dizaynerlari sahifa tartibini o‘ylaydi, me’morlar bino qismlarini uyg‘unlashtiradi, vitrina bezovchilari buyumlarni ko‘zga yoqimli joylaydi.
Qog‘ozga besh xil shaklni ikki xil joylashtirib chizing va qaysi tartib muvozanatliroq ko‘rinishini bir gapda ayting.
Tahlil jadvali: tanlangan buyum (do‘ppi, lagan yoki quticha) rasmi uchun to‘rt qonun bo‘yicha jadval to‘ldiring: nimada yaxlitlik, nimada kontrast, nima yangi, nima g‘oyaga bo‘ysunadi.