☰ Mundarija · Texnologiya

Texnologik jarayon bosqichlari

Darslar 15 · 1 ta dars · O. A. Qo‘ysinov, O‘. O. Tohirov, D. N. Mamatov, D. F. Aripova. Mehnat ta’limi, 9-sinf: o‘qituvchilar uchun metodik qo‘llanma. «Delta-Print», Toshkent, 2017. Diqqat: bu o‘quvchilar darsligi emas, o‘qituvchilar uchun metodik qo‘llanma («Texnologiya va dizayn», «Servis xizmati» va «Qishloq xo‘jaligi asoslari» yo‘nalishlari bo‘yicha dars ishlanmalari). Kurs «Texnologiya va dizayn» yo‘nalishining dars ishlanmalari mavzulari asosida tuzilgan; «Iroqi» do‘ppi darsi «Servis xizmati» yo‘nalishidan olingan, 25-dars (detallarni biriktirish) esa qo‘llanmaning taqvim-mavzuiy rejasidagi mavzu bo‘yicha yozilgan.
15

Texnologik jarayon bosqichlari va ishlab chiqarishni tayyorlash

Qo‘llanma: 52–53-betlar
MaqsadTexnologik jarayonning uch bosqichini va yangi buyumni ishlab chiqarishga tayyorlash turlarini bilish.
Yangi so‘zlar
texnologik jarayon · technological processzagotovka (tayyorlanma) · blankyig‘ish · assemblykonveyer · conveyor
Tushuntirish

Deyarli har qanday mahsulot uch bosqichdan o‘tadi: avval tayyorlanma (zagotovka) olinadi, keyin undan tayyor detallar yasaladi, oxirida detallar buyumga yig‘iladi. Masalan, mashinasozlik zavodining quyish yoki shtamplash sexida metalldan bo‘lajak detalga yaqin shakldagi tayyorlanma olinadi; u o‘lchamga qanchalik yaqin bo‘lsa, keyin kesib tashlanadigan metall shuncha kam bo‘ladi. Mexanika sexida tokar, frezerchi, slesar va pardozlovchi tayyorlanmaga stanoklarda aniq shakl beradi; kerak bo‘lsa, detal termik yoki kimyoviy ishlov bilan pishiqlanadi va zangdan saqlovchi qoplama bilan qoplanadi. Yig‘ish sexida avval alohida uzellar (masalan, dvigatel) yig‘iladi, so‘ng konveyerda ulardan butun mashina hosil bo‘ladi. Yangi mahsulot ommaviy ishlab chiqarilishidan oldin korxona uni uch tomonlama tayyorlaydi: konstruktorlar ishchi chizmalarni chizadi, texnologlar jarayonni loyihalab marshrut va operatsiya kartalarini tuzadi, tashkilotchilar esa sexlar, ta’minot va tajriba namunasini hal qiladi. Jarayon loyihalanayotganda texnolog nafaqat buyumga qo‘yilgan talablarni, balki korxonada qanday stanok, asbob va malakali ishchilar borligini ham hisobga oladi.

Namunalar
Velosiped ramasi: zagotovka — trubalar; detallar — kesilgan va egilgan trubalar; yig‘ish — payvandlash va bo‘yash. Bu oddiy misolda uch bosqich ko‘rinadi.
20 kg lik detal uchun 25 kg zagotovka olingan: 25 − 20 = 5 kg isrof. Material foydalanish darajasi 20 × 100 : 25 = 80 %.
Sinfda faoliyat

Jarayon sxemasi: tanlangan buyum (stul, kurak) uchun uch bosqichni ustun ko‘rinishida chizing va har bosqichga bitta kasb nomini yozing (masalan, tokar, slesar, yig‘uvchi).

Mashq
1
Texnologik jarayonning uch bosqichini ayting.
2
Yangi buyumni o‘zlashtirishdan oldin korxona qanday uch tayyorgarlikdan o‘tadi?
3
30 kg zagotovkadan 24 kg li detal yasaldi. Material foydalanish darajasi necha foiz?
4
Nima uchun zagotovka aniq tayyorlansa, ishlab chiqarish tejamli bo‘ladi?