ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Texnologiya

Tejamkorlik va ishbilarmonlik

Darslar 21 · 1 ta dars · O. A. Qo‘ysinov, O‘. O. Tohirov, D. N. Mamatov, D. F. Aripova. Mehnat ta’limi, 9-sinf: o‘qituvchilar uchun metodik qo‘llanma. «Delta-Print», Toshkent, 2017. Diqqat: bu o‘quvchilar darsligi emas, o‘qituvchilar uchun metodik qo‘llanma («Texnologiya va dizayn», «Servis xizmati» va «Qishloq xo‘jaligi asoslari» yo‘nalishlari bo‘yicha dars ishlanmalari). Kurs «Texnologiya va dizayn» yo‘nalishining dars ishlanmalari mavzulari asosida tuzilgan; «Iroqi» do‘ppi darsi «Servis xizmati» yo‘nalishidan olingan, 25-dars (detallarni biriktirish) esa qo‘llanmaning taqvim-mavzuiy rejasidagi mavzu bo‘yicha yozilgan.
21

Tejamkorlik, ishbilarmonlik va kichik biznes

Qo‘llanma: 67–70-betlar
MaqsadTejamkorlik rejimi, mehnat unumdorligi, ishbilarmonlik va kichik biznes tushunchalarini bilish va unumdorlikni hisoblash.
Yangi so‘zlar
tejamkorlik · thrift (economy)mehnat unumdorligi · labour productivitytadbirkorlik · entrepreneurshipkichik biznes · small business
Tushuntirish

Tejamkorlik rejimi — xomashyo, material, yoqilg‘i, elektr energiyasi va ish vaqtidan kam sarf qilib ko‘p mahsulot olishdir. U oddiy ishlardan boshlanadi: keraksiz paytda chiroqni o‘chirish, mashinani bekorga ishlatmaslik, asbob-uskunani o‘z vaqtida tekshirish va ta’mirlash, qirindi va qiyqimlarni qayta ishlash. Mehnat unumdorligi — vaqt birligi ichida tayyorlangan mahsulot miqdori: unumdorlik = mahsulot soni : ish vaqti; u yangi texnika, ishni yaxshi tashkil etish, intizom va ishchining malakasiga bog‘liq. Tadbirkorlik — mustaqil tashabbus, javobgarlik va foyda olishga qaratilgan faoliyat; tadbirkor bozordagi talab va taklifni hisobga olib, xarajatni kamaytirish yo‘llarini qidiradi va natija noaniq bo‘lishiga tayyor bo‘ladi. Xaridorni jalb qilishda tovarning yangiligi, sifati, narxi, tashqi ko‘rinishi, standartlarga mosligi, sotuvdan keyingi xizmat va reklama hisobga olinadi. Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik ish o‘rinlari yaratadi, aholi daromadini oshiradi va davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlanadi; qonunlar va imtiyozlar o‘zgarib turgani uchun amaldagi qoidalarni rasmiy manbadan bilib olish kerak.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktabda o‘quvchilar qog‘ozning ikkala tomoniga yozishga kelishdi. 20 varaqdan 40 sahifa qog‘oz chiqdi va yangi daftar kerak bo‘lmay turdi. Ozgina odat ko‘p tejamni berdi.

Kim ishlatadi

Ishlab chiqarish rahbarlari xom ashyoni tejashni rejalashtiradi, kichik ustaxona egalari chiqindini kamaytiradi, texnologlar vaqt va materialni hisobga oladi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir kun davomida uyda ishlatgan qog‘oz varaqlaringizni sanab, ikkala tomonidan foydalanish mumkin bo‘lganini belgilang.

Namunalar
Usta 8 soatda 48 ta taxtacha tayyorlaydi: unumdorlik 48 : 8 = 6 dona/soat. Yangi qisqich bilan 8 soatda 64 ta tayyorlansa, unumdorlik 64 : 8 = 8 dona/soat — unumdorlik oshdi.
Tikuvchi qirqim qoldiqlaridan kichik sumka va qo‘g‘irchoq tikib sotadi. Chiqindi yangi mahsulotga aylanadi: material tejaladi va qo‘shimcha daromad olinadi.
Sinfda faoliyat

Tejamkorlik auditi: sinfda 10 daqiqada maktabda isrof bo‘layotgan narsalarni (yonib turgan chiroq, tomib turgan jo‘mrak, bir tomonli yozilgan qog‘oz) topib, ro‘yxat tuzing va har biri uchun yechim taklif qiling. Elektr uskunalariga tegmang.

Mashq
1
Mehnat unumdorligi nima va qanday hisoblanadi?
2
Tejamkorlik rejimiga uchta misol keltiring.
3
Usta 6 soatda 72 ta buyum yasadi. Unumdorligi soatiga nechta?
4
Nima uchun tadbirkor xaridor talabini o‘rganishi kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliDo‘kon egasi bilan suhbatHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →