Kasbga yo‘naltirish, qiziqish va mayl

Kasbga yo‘naltirish — insonning shaxsiy xususiyatlari va mehnat bozori ehtiyojlarini hisobga olib, unga o‘z o‘rnini topishda yordam beradigan ilmiy asoslangan ishlar tizimi. U odamning qobiliyati va salomatligini asrashga, ishsizlikning oldini olishga va mehnat kuchidan oqilona foydalanishga xizmat qiladi. Uning to‘rt qismi bor: kasbiy axborot (kasblar, o‘qish joylari, mehnat bozori haqida ma’lumot berish), kasbiy maslahat (psixolog yoki mutaxassis bilan suhbatda shaxsning xususiyatlarini o‘rganish), kasbiy tanlov va saralash (aniq kasbga yaroqlilikni aniqlash) hamda kasbiy moslashish (ishga kirgan kishining jamoa va sharoitga ko‘nikishi). Yo‘naltirish bolalikdan boshlanadi: kichik sinflarda kasblar bilan tanishish, o‘rta sinflarda qiziqishlarni sinash, 8–9-sinflarda esa aniq kasbni o‘ylab tanlash davri keladi. Qiziqish — bilishga intilish, ya’ni «bilgim keladi», mayl esa — shu faoliyat bilan shug‘ullanishga intilish, ya’ni «qilgim keladi». Qiziqish dastlab vaqtincha va tasodifiy bo‘ladi; uni muntazam o‘rganish va amaliyot bilan mustahkamlasangiz barqaror bo‘lib, maylga aylanadi. Hayvonlar haqida kitob o‘qish qiziqish, ularni har kuni parvarishlash esa mayl belgisi bo‘lishi mumkin.