Kasbga yo‘naltirish, qiziqish va mayl
Kasbga yo‘naltirish — insonning shaxsiy xususiyatlari va mehnat bozori ehtiyojlarini hisobga olib, unga o‘z o‘rnini topishda yordam beradigan ilmiy asoslangan ishlar tizimi. U odamning qobiliyati va salomatligini asrashga, ishsizlikning oldini olishga va mehnat kuchidan oqilona foydalanishga xizmat qiladi. Uning to‘rt qismi bor: kasbiy axborot (kasblar, o‘qish joylari, mehnat bozori haqida ma’lumot berish), kasbiy maslahat (psixolog yoki mutaxassis bilan suhbatda shaxsning xususiyatlarini o‘rganish), kasbiy tanlov va saralash (aniq kasbga yaroqlilikni aniqlash) hamda kasbiy moslashish (ishga kirgan kishining jamoa va sharoitga ko‘nikishi). Yo‘naltirish bolalikdan boshlanadi: kichik sinflarda kasblar bilan tanishish, o‘rta sinflarda qiziqishlarni sinash, 8–9-sinflarda esa aniq kasbni o‘ylab tanlash davri keladi. Qiziqish — bilishga intilish, ya’ni «bilgim keladi», mayl esa — shu faoliyat bilan shug‘ullanishga intilish, ya’ni «qilgim keladi». Qiziqish dastlab vaqtincha va tasodifiy bo‘ladi; uni muntazam o‘rganish va amaliyot bilan mustahkamlasangiz barqaror bo‘lib, maylga aylanadi. Hayvonlar haqida kitob o‘qish qiziqish, ularni har kuni parvarishlash esa mayl belgisi bo‘lishi mumkin.
Eng kuchli qiziqish: texnika
Mos kasblar: muhandis, dasturchi, elektrchi
Bu faqat yo‘nalish: kasb tanlashda qobiliyat va imkoniyatlar ham muhim
Bir o‘quvchiga kitobdagi qush suratlarini ko‘rish yoqardi. O‘qituvchi daftar bergach, u har hafta maktab hovlisida ko‘rgan qushlarini chiza boshladi.
Karyera maslahatchilari qiziqish va moyillikni ajratadi, o‘qituvchilar bolalarning tanlovini kuzatadi, ishga yollovchilar nomzod nimaga tortilishini so‘raydi.
Uch kun davomida bo‘sh vaqtda nimani tanlayotganingizni qisqa yozib boring va nima takrorlanayotganini ko‘ring.
«Qiziqish yoki mayl?»: o‘qituvchi o‘nta jumla o‘qiydi («Fizika haqida kitob o‘qiyman», «Har hafta ustaxonada yordamchi bo‘laman» va hokazo); o‘quvchilar kartochka bilan qiziqish yoki mayl ekanini ko‘rsatadi. Ustaxonada ishlash faqat o‘qituvchi bilan.