☰ Mundarija · Texnologiya

Texnologik xarita asosida ish

Darslar 13 · 1 ta dars · O. A. Qo‘ysinov, O‘. O. Tohirov, D. N. Mamatov, D. F. Aripova. Mehnat ta’limi, 9-sinf: o‘qituvchilar uchun metodik qo‘llanma. «Delta-Print», Toshkent, 2017. Diqqat: bu o‘quvchilar darsligi emas, o‘qituvchilar uchun metodik qo‘llanma («Texnologiya va dizayn», «Servis xizmati» va «Qishloq xo‘jaligi asoslari» yo‘nalishlari bo‘yicha dars ishlanmalari). Kurs «Texnologiya va dizayn» yo‘nalishining dars ishlanmalari mavzulari asosida tuzilgan; «Iroqi» do‘ppi darsi «Servis xizmati» yo‘nalishidan olingan, 25-dars (detallarni biriktirish) esa qo‘llanmaning taqvim-mavzuiy rejasidagi mavzu bo‘yicha yozilgan.
13

Amaliy ish: texnologik xarita asosida buyum yasash

Qo‘llanma: 43–46-betlar
MaqsadTexnologik xaritani o‘qish va uning asosida buyum yasash ketma-ketligini rejalashtirish; xavfsizlik qoidalarini bajarish.
Yangi so‘zlar
ish ketma-ketligi · work sequencejihoz va moslama · equipment and fixturemehnat xavfsizligi · labour safetysirt pardozi · surface finish
Tushuntirish

Texnologik xarita jadvali odatda quyidagi ustunlardan iborat: tartib raqami, ish ketma-ketligi, ish eskizi, o‘lchov va ish asboblari, jihoz va moslamalar. Yog‘ochdan tayyorlanadigan beshik yoki belanchak misolida ketma-ketlik: material tanlash, rejalash va yo‘nish yoki arralash, detallarni dastgohda ishlash, yig‘ish, so‘ng jilvirlash, bo‘yash va laklash. Metall list (tunuka)dan devorga osiladigan shamchiroq korpusi tayyorlanganda esa list tanlanib o‘lchanadi, maxsus qaychi bilan kesiladi, tayyorlanma shakl beriladi, teshiklar ochiladi va qismlar biriktiriladi; tunuka qirralari o‘tkir bo‘lgani uchun uni ishchi qo‘lqopida ushlash, kesilgan chetini egov bilan o‘tmaslash kerak, parmalashda esa qo‘lqop yechilib, ko‘zoynak taqiladi. Elektr patron va simni ulash faqat o‘qituvchi yoki malakali elektrik tomonidan, tok o‘chirilgan holda amalga oshiriladi; bunday ishni uyda yolg‘iz qilish qat’iyan mumkin emas. Mehnat xavfsizligi qoidalari: asboblar sozligini tekshirish, dastgoh holatini ko‘rish, detalni mahkam o‘rnatish, kesuvchi asbobni ikkala qo‘l bilan ushlash, dastgohni qarovsiz qoldirmaslik va ish oxirida qirindilarni cho‘tka bilan tozalash. Texnologik xaritaga amal qilish buyumning sifatini ta’minlaydi va materialni tejaydi.

Namunalar
Xaritaning 3-qatori: «Detalni rejalash — 150 × 100 mm — chizg‘ich, qalam, burchaklik — jihoz kerak emas.» Bu qator ishchiga nima qilishni, nima bilan va qaysi o‘lchamda bajarishni aytib turadi.
Kitob tokchasi uchun material xarajati: 3 ta taxta har biri 15000 so‘mdan va 8000 so‘mlik yelim; jami 3 × 15000 + 8000 = 53000 so‘m. Xarita materialni oldindan hisoblash imkonini beradi.
Sinfda faoliyat

O‘qituvchi bilan: sinf bitta buyum (masalan, qush uyasi) uchun xaritani doskada birgalikda to‘ldiradi. Har bosqichda qanday xavfsizlik qoidasi kerakligi aytiladi. Ishlov ustaxonada faqat o‘qituvchi ruxsati bilan boshlanadi.

Mashq
1
Texnologik xaritada qanday ustunlar bo‘ladi?
2
Yog‘och beshikni yasashning ish ketma-ketligini qisqacha ayting.
3
Tokcha uchun 4 ta taxta har biri 12000 so‘m va 6000 so‘mlik mix kerak. Jami necha so‘m?
4
Nima uchun elektr patron va simni ulashni uyda yolg‘iz bajarish mumkin emas?