Kasbga yaroqlilik va kasbga moyillikni tarbiyalash
Kasbga yaroqlilik — inson xususiyatlari bilan kasb talablari orasidagi muvofiqlik. Uni to‘rt darajaga ajratish mumkin. Birinchisi — yaroqsizlik: sog‘liq tanlangan ishga to‘g‘ri kelmasa yoki kasb talab qiladigan maxsus qobiliyat umuman bo‘lmasa. Ayniqsa inson hayoti uchun xavfli ishlarda (uchuvchi, jarroh, energetika operatori) va san’at kasblarida mutlaq yaroqlilik talab qilinadi. Ikkinchisi — yaroqlilik: ishga to‘sqinlik qiladigan holat yo‘q, lekin yaqqol mayl ham yo‘q; kishi shu sohada yaxshi ishlashi mumkin. Uchinchisi — mos kelish: shaxsiy fazilatlar va qiziqish kasb talablariga aniq mos, amaliyotda yutuqlar bor. To‘rtinchisi — havas: ishga chin ko‘ngildan berilgan, tengdoshlaridan ajralib turadigan eng yuqori daraja. Kasbga yaroqlilik tug‘ma emas, mehnat jarayonida shakllanadi. Ko‘p kasbda yetishmayotgan fazilatni boshqasi bilan to‘ldirish mumkin: bir stanokchi tezlik, ikkinchisi ehtiyotkorlik hisobiga muvaffaqiyat qozonadi. Moyillikni tarbiyalash uchun: kuchli va kuchsiz tomonlar ro‘yxatini tuzing, rivojlantiriladigan fazilatlarni (halollik, mas’uliyat, jamoada ishlash, intizom) tanlang, kunlik tartib tuzing, o‘z faoliyatingiz haqida har kuni kundalikka yozing, yangi ish usullarini sinab ko‘ring va o‘ziga baho berishni xolis qilib boring. Ba’zan kasb emas, mehnat sharoitini yoki asbobni o‘zgartirish (masalan, boshqarishni yengillashtirish) kerak bo‘ladi.
«Daraja zinapoyasi»: o‘quvchilar to‘rtta darajani zina qilib chizadi va har bir zinaga o‘zi uchun bittadan misol (kasb va holat) yozadi, so‘ng sherigi bilan almashadi.