☰ Mundarija · Texnologiya

Milliy boylik va milliy daromad

Darslar 18 · 1 ta dars · O. A. Qo‘ysinov, O‘. O. Tohirov, D. N. Mamatov, D. F. Aripova. Mehnat ta’limi, 9-sinf: o‘qituvchilar uchun metodik qo‘llanma. «Delta-Print», Toshkent, 2017. Diqqat: bu o‘quvchilar darsligi emas, o‘qituvchilar uchun metodik qo‘llanma («Texnologiya va dizayn», «Servis xizmati» va «Qishloq xo‘jaligi asoslari» yo‘nalishlari bo‘yicha dars ishlanmalari). Kurs «Texnologiya va dizayn» yo‘nalishining dars ishlanmalari mavzulari asosida tuzilgan; «Iroqi» do‘ppi darsi «Servis xizmati» yo‘nalishidan olingan, 25-dars (detallarni biriktirish) esa qo‘llanmaning taqvim-mavzuiy rejasidagi mavzu bo‘yicha yozilgan.
18

Milliy boylik va milliy daromad

Qo‘llanma: 59–62-betlar
MaqsadMilliy boylik, ijtimoiy mahsulot va milliy daromad tushunchalarini, ularning tarkibi va o‘sish omillarini bilish.
Yangi so‘zlar
milliy boylik · national wealthmilliy daromad · national incomeishlab chiqarish fondi · production fundmehnat unumdorligi · labour productivity
Tushuntirish

Milliy boylik — jamiyat tarixi davomida inson mehnati bilan yaratilgan barcha moddiy ne’matlar va foydalanishga jalb etilgan tabiiy resurslar yig‘indisi. Uning tarkibiga ishlab chiqarish asbob-uskunalari va binolar (asosiy fondlar), xomashyo va yoqilg‘i (aylanma fondlar), tayyor mahsulot zaxiralari, uy-joy, maktab va kasalxonalar kabi noishlab chiqarish ob’ektlari, aholining shaxsiy mol-mulki, tuproq, suv va yer osti boyliklari, shuningdek insonlarning bilimi va tajribasi kiradi. Yil davomida yaratilgan ijtimoiy mahsulot ikki qismga bo‘linadi: sarflangan xomashyo, yoqilg‘i va eskirgan asbob-uskunalarni qoplash uchun ketadigan qismi (to‘lov fondi) va yangidan yaratilgan qiymat, ya’ni milliy daromad. Hozirgi statistikada mamlakat iqtisodiy natijasini ko‘pincha yalpi ichki mahsulot (YaIM) bilan ham o‘lchaydilar. Milliy daromadni ikki yo‘l bilan oshirish mumkin: moddiy ne’matlar ishlab chiqarishda band bo‘lganlar sonini ko‘paytirish yoki mehnat unumdorligini oshirish. Taqsimlangandan keyin milliy daromad iste’mol va jamg‘arish fondlariga bo‘linadi.

Namunalar
Maktab binosi, stanok, ombordagi un va fermerning yeri — hammasi milliy boylikning turli qismlari: asosiy fond, aylanma fond va tabiiy resurs.
Mamlakatda yil davomida 500 birlik ijtimoiy mahsulot yaratildi va 320 birligi sarflangan resurslarni qoplashga ketdi. Milliy daromad: 500 − 320 = 180 birlik.
Sinfda faoliyat

Boylik daraxti: doskada «Milliy boylik» yozilgan markaz atrofida har guruh oltita shoxcha (fondlar, tabiat, uy-joy, shaxsiy mol-mulk, bilim va hokazo) chizib, har biriga o‘z mahallasidan misol yozadi.

Mashq
1
Milliy boylik nima? Qisqa ta’rif bering.
2
Milliy daromadni oshirishning ikki yo‘lini ayting.
3
Ijtimoiy mahsulot 800, to‘lov fondi 550 birlik. Milliy daromad necha birlik?
4
Nima uchun insonlarning bilimi va tajribasi ham milliy boylikka kiritiladi?