☰ Mundarija · Texnologiya

Standartlar va hujjatlar tizimi

Darslar 16 · 1 ta dars · O. A. Qo‘ysinov, O‘. O. Tohirov, D. N. Mamatov, D. F. Aripova. Mehnat ta’limi, 9-sinf: o‘qituvchilar uchun metodik qo‘llanma. «Delta-Print», Toshkent, 2017. Diqqat: bu o‘quvchilar darsligi emas, o‘qituvchilar uchun metodik qo‘llanma («Texnologiya va dizayn», «Servis xizmati» va «Qishloq xo‘jaligi asoslari» yo‘nalishlari bo‘yicha dars ishlanmalari). Kurs «Texnologiya va dizayn» yo‘nalishining dars ishlanmalari mavzulari asosida tuzilgan; «Iroqi» do‘ppi darsi «Servis xizmati» yo‘nalishidan olingan, 25-dars (detallarni biriktirish) esa qo‘llanmaning taqvim-mavzuiy rejasidagi mavzu bo‘yicha yozilgan.
16

Texnologik hujjatlarning yagona tizimi va davlat standartlari

Qo‘llanma: 54–56-betlar
MaqsadStandart va texnologik hujjatlarning yagona tizimi nima ekanini, standart toifalarini va ularning vazifasini bilish.
Yangi so‘zlar
standart · standard (norm, model)standartlash · standardisationdavlat standarti · state standardtexnik shartlar · technical specifications
Tushuntirish

Standart — andoza, me’yor: mahsulot, usul yoki atamaga qo‘yiladigan yagona talablar to‘plami. Standartlash — ma’lum sohada faoliyatni tartibga solish uchun qoidalar belgilash va ularni qo‘llash. Uning maqsadi mahsulot sifatini oshirish, mehnat unumdorligini ko‘tarish, o‘lchashlarning bir xilda va to‘g‘ri bo‘lishini ta’minlash hamda boshqa mamlakatlar bilan savdo va hamkorlikni osonlashtirish. Standartlar toifalari: xalqaro standartlar (masalan, ISO tashkiloti ishlab chiqadigan), O‘zbekiston davlat standartlari (O‘z DSt), soha standartlari va korxona standartlari. Davlat standarti hamma korxonalar uchun majburiy; unda belgilangan ko‘rsatkichlar sifatning eng past chegarasi hisoblanadi, bundan past mahsulot sifatsiz deyiladi. Standartga rioya etilmasa, nazorat organlari mahsulotni ishlab chiqarish yoki sotishni taqiqlashi, korxona esa javobgar bo‘lishi mumkin. Texnologik hujjatlar yagona tizimining standartlari hujjatlarning ro‘yxati va mazmunini belgilaydi; masalan, kiyim tikishda modelga oid texnik shartlar (chizma, tashqi ko‘rinish tavsifi, materiallar ro‘yxati, o‘lchamlar) ishlatiladi. Standartlarni tasdiqlash va ularga rioya qilinishini nazorat qilishni davlatning maxsus vakolatli organi amalga oshiradi.

Namunalar
A4 qog‘oz hamma joyda bir xil: 210 × 297 mm. Bu standart bo‘lgani uchun printer, papka va konvert unga mos keladi.
Ustaxona yog‘och taxtachalar uchun korxona standartini belgilaydi: uzunligi 400 mm, eni 80 mm, ruxsat etilgan chetlanish (dopusk) ±1 mm. Demak, 399 mm dan 401 mm gacha bo‘lgan taxtacha yaroqli, bundan tashqaridagisi qabul qilinmaydi.
Sinfda faoliyat

Standart izlash: sinfda uydagi uch buyum (qog‘oz, batareyka, kiyim yorlig‘i) ustida qanday standart belgilari yoki o‘lchamlar borligini kuzating va ro‘yxat tuzing. Hech narsani ochmang yoki buzmang.

Mashq
1
Standart nima?
2
Standartlarning toifalarini ayting.
3
Taxtacha uzunligi 400 mm, ruxsat etilgan chetlanish ±1 mm. Qabul qilinadigan eng uzun taxtacha necha mm?
4
Nima uchun davlat standarti korxonalar uchun majburiy?