ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Texnologiya

Kasb tanlashdagi xatolar va qiyinchiliklar

Darslar 27 · 1 ta dars · O. A. Qo‘ysinov, O‘. O. Tohirov, D. N. Mamatov, D. F. Aripova. Mehnat ta’limi, 9-sinf: o‘qituvchilar uchun metodik qo‘llanma. «Delta-Print», Toshkent, 2017. Diqqat: bu o‘quvchilar darsligi emas, o‘qituvchilar uchun metodik qo‘llanma («Texnologiya va dizayn», «Servis xizmati» va «Qishloq xo‘jaligi asoslari» yo‘nalishlari bo‘yicha dars ishlanmalari). Kurs «Texnologiya va dizayn» yo‘nalishining dars ishlanmalari mavzulari asosida tuzilgan; «Iroqi» do‘ppi darsi «Servis xizmati» yo‘nalishidan olingan, 25-dars (detallarni biriktirish) esa qo‘llanmaning taqvim-mavzuiy rejasidagi mavzu bo‘yicha yozilgan.
27

Kasb tanlashdagi xatolar va qiyinchiliklar

Qo‘llanma: 99–102-betlar
MaqsadKasb tanlashda uchraydigan keng tarqalgan xatolarni tanib olish va ularning oldini olishni bilish.
Yangi so‘zlar
nufuz · prestigetaqlid · imitationkasbning o‘ziga xos xususiyatlari · specific features of an occupationshoshilib xulosa qilish · jumping to conclusions
Tushuntirish

Kasb tanlashdagi xatolarning ko‘pi bir necha sababdan kelib chiqadi. Birinchisi — darrov eng yuqori lavozimni orzu qilish; aslida har bir usta, muhandis va rahbar avval oddiy ishdan boshlab, bosqichma-bosqich o‘sgan. Ikkinchisi — kasblarni «nufuzli» va «nufuzsiz»ga bo‘lish; har qanday halol mehnat jamiyatga kerak va hurmatga loyiq. Uchinchisi — faqat do‘stlar tanlagani uchun shu yo‘ldan borish; qiziqish va qobiliyat mos kelsa yaxshi, aks holda keyinroq yo‘lni almashtirishga to‘g‘ri keladi. To‘rtinchisi — yoqtirgan insoniga havas qilib, uning kasbini ko‘r-ko‘rona tanlash; avval o‘sha kasbning kundalik ish sharoitini — ish vaqti, joyi, jismoniy yuk va mas’uliyatini — bilib olish kerak. Beshinchisi — kasbning faqat ko‘zga tashlanadigan chiroyli tomonini ko‘rish: masalan, veterinarni faqat hayvonlarni erkalaydigan odam deb o‘ylash, holbuki uning ishida kasal hayvonni davolash, jarrohlik va tunda chaqiruvga borish ham bor. Oltinchisi — sevimli fanni kasb bilan tenglashtirish: «kimyoni yaxshi ko‘raman» degan o‘quvchi uchun laborant, farmatsevt, kimyogar-texnolog, ekolog kabi turli aniq kasblar bor va ularning ish mazmuni bir-biridan keskin farq qiladi. Yettinchisi — mehnat mazmunining o‘zgarganini bilmaslik: bugungi ishchi kompyuter, dasturli stanok va raqamli asboblar bilan ishlaydi. Sakkizinchisi — sog‘liq va o‘z xususiyatlarini inobatga olmaslik: mos kelmaydigan sharoit sog‘liqqa zarar yetkazishi mumkin.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bir o‘quvchi mashq qilmasdan sinf tomoshasida bosh rolni o‘ynamoqchi bo‘ldi. O‘qituvchi avval kichikroq rolni o‘rganishni maslahat berdi. Bir necha hafta mashqdan keyin o‘quvchi kattaroq rolga tayyor bo‘ldi.

Kim ishlatadi

Karyera maslahatchilari kasb haqida to‘liq ma’lumot beradi, ish beruvchilar kundalik ish tartibini tushuntiradi, ustalar o‘z kasbining qiyin va yoqimli tomonlarini aytadi.

Bugun sinab ko‘ring

Qiziqtirgan bir kasbni nomlang va unga qarab qo‘yilishi mumkin bo‘lgan birinchi kichik qadamni yozing, masalan, bitta oddiy ko‘nikmani o‘rganish. Shu oy ichida qila oladigan qadamni tanlang.

Namunalar
Do‘sti hisobchi bo‘lgani uchun Jasur ham hisobchilikka kirmoqchi, lekin u raqamlar bilan ishlashni yoqtirmaydi va ustaxonada ishlashni yaxshi ko‘radi. Bu — «sheriklardan qolmaslik uchun tanlash» xatosi.
Kimdir astronom bo‘lishni faqat yulduzli osmonni tomosha qilish uchun xohlaydi. Lekin astronom ko‘pincha hisob-kitob, kuzatuv ma’lumotlarini qayta ishlash va tun bo‘yi ishlash bilan band bo‘ladi. Bu — kasbning faqat tashqi tomoniga qiziqish.
Sinfda faoliyat

«Xatoni top»: o‘qituvchi beshta qisqa vaziyatni o‘qiydi (masalan, «Anvar jurnalist bo‘lmoqchi, chunki televizorda chiqish qiziq»). Guruhlar har bir vaziyatda qaysi xato borligini aniqlaydi va to‘g‘ri yo‘lni taklif qiladi.

Mashq
1
Kasb tanlashdagi sakkiz xatodan to‘rttasini ayting.
2
Nima uchun «nufuzsiz kasb» tushunchasi xato?
3
Sinfdagi 30 o‘quvchidan 12 nafari do‘stiga ergashib kasb tanlagan. Ular necha foiz?
4
Nima uchun kasb tanlashdan oldin uning kundalik mehnat sharoitini bilib olish kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahorgi yangi mahsulotHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →