☰ Mundarija · Texnologiya

Kasb tanlashdagi xatolar va qiyinchiliklar

Darslar 27 · 1 ta dars · O. A. Qo‘ysinov, O‘. O. Tohirov, D. N. Mamatov, D. F. Aripova. Mehnat ta’limi, 9-sinf: o‘qituvchilar uchun metodik qo‘llanma. «Delta-Print», Toshkent, 2017. Diqqat: bu o‘quvchilar darsligi emas, o‘qituvchilar uchun metodik qo‘llanma («Texnologiya va dizayn», «Servis xizmati» va «Qishloq xo‘jaligi asoslari» yo‘nalishlari bo‘yicha dars ishlanmalari). Kurs «Texnologiya va dizayn» yo‘nalishining dars ishlanmalari mavzulari asosida tuzilgan; «Iroqi» do‘ppi darsi «Servis xizmati» yo‘nalishidan olingan, 25-dars (detallarni biriktirish) esa qo‘llanmaning taqvim-mavzuiy rejasidagi mavzu bo‘yicha yozilgan.
27

Kasb tanlashdagi xatolar va qiyinchiliklar

Qo‘llanma: 99–102-betlar
MaqsadKasb tanlashda uchraydigan keng tarqalgan xatolarni tanib olish va ularning oldini olishni bilish.
Yangi so‘zlar
nufuz · prestigetaqlid · imitationkasbning o‘ziga xos xususiyatlari · specific features of an occupationshoshilib xulosa qilish · jumping to conclusions
Tushuntirish

Kasb tanlashdagi xatolarning ko‘pi bir necha sababdan kelib chiqadi. Birinchisi — darrov eng yuqori lavozimni orzu qilish; aslida har bir usta, muhandis va rahbar avval oddiy ishdan boshlab, bosqichma-bosqich o‘sgan. Ikkinchisi — kasblarni «nufuzli» va «nufuzsiz»ga bo‘lish; har qanday halol mehnat jamiyatga kerak va hurmatga loyiq. Uchinchisi — faqat do‘stlar tanlagani uchun shu yo‘ldan borish; qiziqish va qobiliyat mos kelsa yaxshi, aks holda keyinroq yo‘lni almashtirishga to‘g‘ri keladi. To‘rtinchisi — yoqtirgan insoniga havas qilib, uning kasbini ko‘r-ko‘rona tanlash; avval o‘sha kasbning kundalik ish sharoitini — ish vaqti, joyi, jismoniy yuk va mas’uliyatini — bilib olish kerak. Beshinchisi — kasbning faqat ko‘zga tashlanadigan chiroyli tomonini ko‘rish: masalan, veterinarni faqat hayvonlarni erkalaydigan odam deb o‘ylash, holbuki uning ishida kasal hayvonni davolash, jarrohlik va tunda chaqiruvga borish ham bor. Oltinchisi — sevimli fanni kasb bilan tenglashtirish: «kimyoni yaxshi ko‘raman» degan o‘quvchi uchun laborant, farmatsevt, kimyogar-texnolog, ekolog kabi turli aniq kasblar bor va ularning ish mazmuni bir-biridan keskin farq qiladi. Yettinchisi — mehnat mazmunining o‘zgarganini bilmaslik: bugungi ishchi kompyuter, dasturli stanok va raqamli asboblar bilan ishlaydi. Sakkizinchisi — sog‘liq va o‘z xususiyatlarini inobatga olmaslik: mos kelmaydigan sharoit sog‘liqqa zarar yetkazishi mumkin.

Namunalar
Do‘sti hisobchi bo‘lgani uchun Jasur ham hisobchilikka kirmoqchi, lekin u raqamlar bilan ishlashni yoqtirmaydi va ustaxonada ishlashni yaxshi ko‘radi. Bu — «sheriklardan qolmaslik uchun tanlash» xatosi.
Kimdir astronom bo‘lishni faqat yulduzli osmonni tomosha qilish uchun xohlaydi. Lekin astronom ko‘pincha hisob-kitob, kuzatuv ma’lumotlarini qayta ishlash va tun bo‘yi ishlash bilan band bo‘ladi. Bu — kasbning faqat tashqi tomoniga qiziqish.
Sinfda faoliyat

«Xatoni top»: o‘qituvchi beshta qisqa vaziyatni o‘qiydi (masalan, «Anvar jurnalist bo‘lmoqchi, chunki televizorda chiqish qiziq»). Guruhlar har bir vaziyatda qaysi xato borligini aniqlaydi va to‘g‘ri yo‘lni taklif qiladi.

Mashq
1
Kasb tanlashdagi sakkiz xatodan to‘rttasini ayting.
2
Nima uchun «nufuzsiz kasb» tushunchasi xato?
3
Sinfdagi 30 o‘quvchidan 12 nafari do‘stiga ergashib kasb tanlagan. Ular necha foiz?
4
Nima uchun kasb tanlashdan oldin uning kundalik mehnat sharoitini bilib olish kerak?