ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Texnologiya

Zargarlik toshlari va asboblari

Darslar 4 · 1 ta dars · O. A. Qo‘ysinov, O‘. O. Tohirov, D. N. Mamatov, D. F. Aripova. Mehnat ta’limi, 9-sinf: o‘qituvchilar uchun metodik qo‘llanma. «Delta-Print», Toshkent, 2017. Diqqat: bu o‘quvchilar darsligi emas, o‘qituvchilar uchun metodik qo‘llanma («Texnologiya va dizayn», «Servis xizmati» va «Qishloq xo‘jaligi asoslari» yo‘nalishlari bo‘yicha dars ishlanmalari). Kurs «Texnologiya va dizayn» yo‘nalishining dars ishlanmalari mavzulari asosida tuzilgan; «Iroqi» do‘ppi darsi «Servis xizmati» yo‘nalishidan olingan, 25-dars (detallarni biriktirish) esa qo‘llanmaning taqvim-mavzuiy rejasidagi mavzu bo‘yicha yozilgan.
4

Zargarlik toshlari va zargarlik asboblari

Qo‘llanma: 15–20-betlar
MaqsadZargarlik toshlarining guruhlarini, ayrim toshlarning xususiyatlarini va zargarning asosiy asboblarini bilish.
Yangi so‘zlar
mineral · mineralqimmatbaho tosh · gemstonesun’iy tosh · synthetic (man-made) stonepunson · punch (metal-marking tool)
Tushuntirish

Zargarlik toshlari buyumni bezash uchun ishlatiladi; ularning bahosi rangi, qattiqligi, tozaligi, kattaligi va chiroyli yaltirashiga bog‘liq. Mineral — tabiatda o‘z-o‘zidan hosil bo‘lgan, muayyan tarkibli qattiq modda. Zargarlik toshlari odatda besh guruhga bo‘linadi: qimmatbaho (olmos, yoqut, sapfir, zumrad, dur-marvarid), rangli (feruza, malaxit, nefrit, aqiq, xalkedon), organik (qahrabo, marjon, gagat), turli rangli bezak toshlari va sun’iy toshlar. Olmos — kristall holdagi uglerod, tabiiy moddalar ichida eng qattiqlaridan biri; yoqut va sapfir esa bir xil mineral — korundning qizil va ko‘k xillari. Feruza ko‘kimtir-yashil, mo‘rt va nur o‘tkazmaydigan tosh bo‘lib, vaqt o‘tishi bilan rangi o‘zgarishi mumkin; marvarid esa chig‘anoqda hosil bo‘ladi, qahrabo — daraxt qatronining qotib toshga aylangan xili. Toshlar silliq gumbaz shaklida (kabashon), pog‘onali yoki ko‘p qirrali (brilliant) usulda ishlanadi. Zargar punson, kurya (simni teshiklar orqali tortish uchun plastina), pargor, zubilo, bolg‘acha, qisqich, ombir, qaychi va qoliplardan foydalanadi; qizdirish va quyish ishlari faqat usta yoki o‘qituvchi nazoratida bajariladi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab muzeyining shisha vitrinasida toshlar ko‘rgazmaga qo‘yilgan edi. O‘quvchilar ularni rangi, yaltirashi va kattaligiga qarab guruhladi. Har bir guruhga nom berib, qaysi biri qimmatliroq ko‘rinishini muhokama qildi.

Kim ishlatadi

Zargarlar va gemmologlar toshlarni sifati bo‘yicha ajratadi, muzey xodimlari to‘plamlarni tartiblaydi, ko‘rgazma dizaynerlari buyumlarni yorug‘likka mos joylaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Kitobdagi yoki ekrandagi toshlarning rasmlariga qarab, ularni rang, yaltirash va kattalik bo‘yicha uch ustunga ajratib yozing.

Namunalar
Qizil rangli tosh — yoqut, ko‘k rangli sapfir bilan bir mineral: ikkalasi ham korund, faqat rangi boshqa.
Ustaning kuryasidagi teshiklar bir-biridan kichrayib boradi: oltin yoki kumush sim ketma-ket kichikroq teshikdan o‘tkazilib ingichkalashtiriladi.
Sinfda faoliyat

Tasnif o‘yini: tosh nomlari yozilgan kartalarni besh guruhga (qimmatbaho, rangli, organik, sun’iy, bezak) ajrating. Hamma tosh va asboblar faqat rasmda bo‘ladi; haqiqiy zargarlik asboblari bilan faqat o‘qituvchi bor joyda ishlanadi.

Mashq
1
Zargarlik toshlari qanday guruhlarga bo‘linadi? Uch guruhni ayting.
2
Olmos nimadan iborat va u qanday tosh?
3
Kurya nima uchun ishlatiladi?
4
Nima uchun feruza taqinchoqlarini kimyoviy vositalar va issiq suvdan saqlash tavsiya etiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBirinchi namuna xavfsizmi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →