☰ Mundarija · Texnologiya

Dizayn loyihasi va do‘ppi tikish

Darslar 9–10 · 2 ta dars · O. A. Qo‘ysinov, O‘. O. Tohirov, D. N. Mamatov, D. F. Aripova. Mehnat ta’limi, 9-sinf: o‘qituvchilar uchun metodik qo‘llanma. «Delta-Print», Toshkent, 2017. Diqqat: bu o‘quvchilar darsligi emas, o‘qituvchilar uchun metodik qo‘llanma («Texnologiya va dizayn», «Servis xizmati» va «Qishloq xo‘jaligi asoslari» yo‘nalishlari bo‘yicha dars ishlanmalari). Kurs «Texnologiya va dizayn» yo‘nalishining dars ishlanmalari mavzulari asosida tuzilgan; «Iroqi» do‘ppi darsi «Servis xizmati» yo‘nalishidan olingan, 25-dars (detallarni biriktirish) esa qo‘llanmaning taqvim-mavzuiy rejasidagi mavzu bo‘yicha yozilgan.
10

Amaliy ish: «Iroqi» do‘ppi tikish texnologiyasi

Qo‘llanma: 29–34-betlar
Maqsad«Iroqi» do‘ppi tayyorlash texnologiyasi va asosiy qismlarini bilish; xavfsiz tikish qoidalariga rioya qilish.
Yangi so‘zlar
do‘ppi · skullcapkizak · side band of a skullcapjiyak · edging bandpilta · quilting line
Tushuntirish

«Iroqi» do‘ppilari «sanama tekis chok» deb ataluvchi kashta usulida, xom ipaklar bilan gul tikilib bezatiladi. Gul ipga qarab sanalgan katakchalar bo‘ylab tikiladi, shuning uchun katak hosil qiladigan maxsus mato (kanva) yoki ipi sanab sug‘uriladigan paxta matosi olinadi; kanva oldindan gazmol yelimiga botirib quritiladi, shunda qotib turadi. Do‘ppi tepa qism, kizak (yon lenta), jiyak (chetga tikiladigan lenta), astar va avradan iborat; tepa va kizak gullari tikib bo‘lingach, ular astar bilan qo‘shilib, pilta (mayda chokli yo‘llar) bilan to‘shaladi. Jiyak odatda to‘q rangli duxobadan, matoning diagonali bo‘ylab bichiladi; o‘lchami bosh aylanasiga qarab belgilanadi, masalan, 54 o‘lcham. Tikish, dazmollash va tikuv mashinasi ishlari — nina, qaychi va dazmol bilan — faqat o‘qituvchi yoki kattalar nazoratida bajariladi; dazmol va qaynoq bug‘ kuydirishi mumkin.

Namunalar
Kizak lentasining uzunligi bosh aylanasiga teng: 54 o‘lchamda 54 sm, ustiga tikuv uchun chok haqi qo‘shiladi.
Do‘ppining tepa qismi to‘rt kar (to‘rtburchak) shaklida bukilib dazmollanadi; kashta yo‘llari buklangan chiziqlarga to‘g‘ri kelishi kerak, aks holda gul qiyshayadi.
Sinfda faoliyat

Ish bosqichlarini tartib bilan terish: mato tayyorlash, gul tikish, bichish, astar, pilta, jiyak ulash, pardozlash. Haqiqiy nina, qaychi va dazmol faqat o‘qituvchi ko‘rsatgan joyda va uning huzurida ishlatiladi; qolgan guruhlar chizma-sxema chizadi.

Mashq
1
Do‘ppi qanday qismlardan iborat?
2
«Sanama tekis chok» nimani bildiradi?
3
Bosh aylanasi 56 sm bo‘lgan do‘ppi uchun kizak lentasi 56 sm ga chok haqi 2 sm qo‘shilsa, necha sm bichiladi?
4
Nima uchun dazmollashda kashta tikilgan joyga nam tegishidan ehtiyot bo‘linadi va dazmol faqat kattalar bilan ishlatiladi?