I guruh yonaki guruhcha metallari. Mis
Mis 4-davr, I guruh yonaki guruhchasida joylashgan (Z = 29, [Ar] 3d¹⁰ 4s¹); birikmalarida asosan +2, ba’zan +1 oksidlanish darajasini beradi. U aktivlik qatorida vodoroddan keyin turadi, shuning uchun suv va suyultirilgan HCl, H₂SO₄ dan vodorod siqib chiqarmaydi. Rudalari: mis yaltirog‘i Cu₂S, mis kolchedani CuFeS₂, kuprit Cu₂O, malaxit (CuOH)₂CO₃; O‘zbekistonda Olmaliq kon-metallurgiya kombinatida qayta ishlanadi. Rudani kuydirib, so‘ng Cu₂O bilan Cu₂S ni reaksiyaga kiritib olinadi: 2Cu₂S + 3O₂ → 2Cu₂O + 2SO₂ va 2Cu₂O + Cu₂S → 6Cu + SO₂; toza mis elektroliz bilan olinadi. Mis qizdirilganda qora CuO beradi: 2Cu + O₂ → 2CuO; konsentrlangan H₂SO₄ bilan: Cu + 2H₂SO₄ → CuSO₄ + SO₂↑ + 2H₂O; suyultirilgan HNO₃ bilan: 3Cu + 8HNO₃ → 3Cu(NO₃)₂ + 2NO↑ + 4H₂O. Cu²⁺ tuzlariga ishqor ta’sir ettirilsa ko‘k Cu(OH)₂ cho‘kadi: CuSO₄ + 2NaOH → Cu(OH)₂↓ + Na₂SO₄; qizdirilsa Cu(OH)₂ → CuO + H₂O. CuSO₄·5H₂O mis kuporosi — ko‘k kristall; uning ohak bilan aralashmasi (bordo suyuqligi) o‘simlik zararkunandalari va kasalliklariga qarshi ishlatiladi. Misdan simlar, bronza (Cu + Sn) va latun (Cu + Zn) tayyorlanadi.
Ba’zi shifoxona va jamoat binolarida eshik dastalari va tutqichlar mis yoki jezdan qilinadi, chunki mis ionlari sirtga tushgan ko‘p mikroblarni o‘ldiradi.
Kasalxona loyihachilari tegiladigan sirtlar uchun material tanlaydi, restavratorlar mis tom va gumbazlarni ta’mirlaydi, metall ustalari jez detallar yasaydi.
Eski mis yoki jez eshik dastasi yoki jo‘mrakka qarang: ko‘p qo‘l tegadigan joylari yaltiroq, kam tegadigan burchaklari esa to‘qroq yoki yashilroq. Faqat qarang, tozalamang va qirmang.
Mis buyumlar (sim, tanga, yashil qatlam – «patina») haqida ma’lumot to‘plang va rasmini chizing: nima uchun mis haykal vaqt o‘tishi bilan yashillanadi? Mis tuzlari zaharli: ularni og‘izga olmang. Mis kuporosi bilan tajribalarni faqat o‘qituvchi o‘tkazadi.