Kalsiy va magniy
II guruh bosh guruhchasi elementlari — Be, Mg, Ca, Sr, Ba, Ra; Ca, Sr, Ba ishqoriy-yer metallar deyiladi. Mg [Ne]3s², Ca [Ar]4s²: tashqi pog‘onada ikkita s-elektron, birikmalarida +2 oksidlanish darajasi, kuchli qaytaruvchilar, lekin ishqoriy metallardan kamroq faol. Tabiatda ular birikmalar holida bo‘ladi: ohaktosh, bo‘r, marmar CaCO₃, dolomit CaCO₃·MgCO₃, gips CaSO₄·2H₂O, fosforit va apatit Ca₃(PO₄)₂, magnezit MgCO₃. Ular tuzlari suyuqlanmasini elektroliz qilib olinadi. Magniy ko‘zni qamashtiruvchi oq alanga bilan yonadi (unga qarab bo‘lmaydi): 2Mg + O₂ → 2MgO, 3Mg + N₂ → Mg₃N₂, 2Mg + CO₂ → 2MgO + C. Kalsiy suv bilan reaksiyaga kirishadi: Ca + 2H₂O → Ca(OH)₂ + H₂↑. CaO (so‘ndirilmagan ohak) ohaktoshni kuydirib olinadi: CaCO₃ → CaO + CO₂; u suv bilan issiqlik ajratib birikadi: CaO + H₂O → Ca(OH)₂ (so‘ndirilgan ohak). Ca(OH)₂ ning to‘yingan eritmasi — ohakli suv (CO₂ ga reaktiv), suvdagi suspenziyasi — ohak suti. Xlorli ohak CaOCl₂ oqartirish va dezinfeksiyada ishlatiladi. Gipsni 150–170 °C da qizdirib alebastr (CaSO₄)₂·H₂O olinadi, u suv bilan tez qotadi. Magniy xlorofill tarkibida, kalsiy fosfat Ca₃(PO₄)₂ esa suyak va tishlarda bor; O‘zbekistonda marmar G‘ozg‘on, Nurota va boshqa konlardan qazib olinadi.
«Qurilishdagi ohak»: kartochkalarga CaCO₃ → CaO → Ca(OH)₂ → CaCO₃ zanjirini yozing; har bir strelka ustiga shart (qizdirish, suv, havodan CO₂) qo‘ying. Ohak qorishmasi qotishining kimyosini tushuntiring. Ohak va sementni bolalar qo‘l bilan ishlatmaydi (teri va ko‘zni kuydiradi).