Natriy va kaliyning xossalari va eng muhim birikmalari
Natriy va kaliy yumshoq, kumushrang, yengil metallar bo‘lib, havoda tez oksidlanadi, shu sabab kerosin ostida saqlanadi. Ular alangani rangli qiladi: Na — sariq, K — binafsha, bu ionlarni aniqlash usuli. Sanoatda ular tuzlari suyuqlanmasini elektroliz qilib olinadi: 2NaCl → 2Na + Cl₂. Natriy kislorodda yonib peroksid beradi: 2Na + O₂ → Na₂O₂ (4Na + O₂ → 2Na₂O oksidi kam kislorodda), xlor bilan: 2Na + Cl₂ → 2NaCl, oltingugurt bilan: 2Na + S → Na₂S, vodorod bilan: 2Na + H₂ → 2NaH. Suv bilan shiddatli reaksiya beradi: 2Na + 2H₂O → 2NaOH + H₂↑ (kaliy bilan yanada kuchli, vodorod yonib ketadi), shuning uchun bu tajribalarni faqat o‘qituvchi kichik bo‘lak bilan himoya oynasi orqasida o‘tkazadi. NaOH — kaustik soda, suvda yaxshi eriydigan, teri va ko‘zni kuydiradigan kuchli ishqor; sanoatda NaCl eritmasini elektroliz qilib olinadi: 2NaCl + 2H₂O → 2NaOH + Cl₂ + H₂, u sovun, qog‘oz, tola ishlab chiqarishda ishlatiladi. Na₂O₂ karbonat angidridni yutib kislorod ajratadi: 2Na₂O₂ + 2CO₂ → 2Na₂CO₃ + O₂ (suvosti kemalarida). Muhim tuzlar: NaCl, Na₂SO₄·10H₂O (Glauber tuzi), NaNO₃, KCl, KNO₃ va K₂CO₃.
Zanjir o‘yini: Na → NaOH → Na₂SO₄ → NaCl va K → KOH → K₂CO₃ → KNO₃ zanjirlari bo‘yicha jamoalar reaksiya tenglamalarini yozadi. Tajribalar yo‘q: natriy, kaliy va ishqorlar bilan faqat o‘qituvchi ishlaydi (himoya ko‘zoynagi, qo‘lqop, himoya oynasi).