ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Jahon tarixi

Germaniya imperiyasi: tashkil topishi va ichki siyosati

Darslar 8–9 · 2 ta dars · M. Lafasov, U. Jo‘rayev, E. Xoliqov, D. Qodirova. Jahon tarixi, 9-sinf, qayta ishlangan va tuzatilgan 3-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2014
9

Germaniya imperiyasining ichki siyosati

Darslik: 32–34-betlar
MaqsadBismark siyosati (Kulturkampf, sotsialistlarga qarshi qonun, ijtimoiy sug‘urta), Vilgelm II davri va ishchilar harakatini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
Kulturkampf · “struggle for culture”: Bismarck’s measures against the influence of the Catholic Churchyunkerlar · Junkers: large landowners of Prussiasug‘urta · insurance: payments in sickness, injury or old ageGSDP · the Social Democratic Party of Germany (founded 1875 at Gotha; named SPD from 1890)
Tushuntirish

Bismark hukumati Germaniyani «prusslashtirish»ga intildi: polyaklar yashaydigan sharqiy hududlarda polyak tilidagi maktablar yopildi, Elzas-Lotaringiyada ham nemis tili majburan joriy etildi. Katolik cherkovi ta’siriga qarshi «Kulturkampf» tadbirlari o‘tkazildi: 1872-yilgi qonun maktablar ustidan nazoratni cherkovdan davlatga o‘tkazdi, fuqarolik holati aktlarini qayd etish davlatga o‘tdi. 1878-yilda sotsialistlarga qarshi favqulodda qonun qabul qilinib, GSDP faoliyati deyarli taqiqlandi (qonun 12 yil amal qildi), ammo Bismark ishchilar uchun kasallik, jarohat va qarilik sug‘urtasi qonunlarini ham qabul qildirdi. 1888-yilda Vilgelm II taxtga chiqdi, hokimiyatni bo‘lishishni istamadi va 1890-yilda Bismark iste’fo berdi; favqulodda qonun bekor qilindi. GSDP ommaviy partiyaga aylandi: 1912-yilgi saylovda 34,8 foiz ovoz oldi. 1891-yildan yakshanba dam olish kuni bo‘ldi, 13 yoshgacha bolalar mehnati taqiqlandi; keyinchalik ish kuni 9,5 soatga tushdi. Qishloq xo‘jaligida yunkerlar yollanma mehnat va mineral o‘g‘itlardan foydalandi, ortiqcha ishchilar shaharlarga ko‘chdi.

TayoqSabzi
Kulturkampf, 1872Kasallik, jarohat, keksalik sug‘urtasi
Sotsialistlarga qarshi qonun, 1878–1890—
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinfdoshlar bir qoidani yoqtirmay, birdan to‘xtatish o‘rniga ikki variant taklif qildi: qisman o‘zgartirish yoki ikki hafta sinab ko‘rish. Kelishuv topildi va hech kim xafa bo‘lmadi.

Kim ishlatadi

Muzokarachilar va mediatorlar tomonlarni yarashtiradi, kasaba uyushmalari vakillari ish sharoitini muhokama qiladi, loyiha rahbarlari talablar va imkoniyatlarni muvozanatlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Oilada bahsli bir mayda masala chiqsa, ikkala tomon uchun ham maqbul uchta variant yozib ko‘ring. Eng yaxshisini tanlashdan oldin har biriga bitta afzallik va bitta kamchilik ayting.

Namunalar
«Tayoq va sabzi» siyosati: bir tomondan sotsialistlarga qarshi qonun (cheklov), ikkinchi tomondan sug‘urta qonunlari (ijtimoiy yon berish) — maqsad ijtimoiy barqarorlik edi.
Bismark nega iste’fo berdi? 1889–1890: Reyxstag sotsialistlarga qarshi qonunni doimiy qilishni rad etdi, yosh Vilgelm II esa Bismarkni qo‘llamadi va yakka hukmronlikka intildi.
Sinfda faoliyat

«Ijtimoiy sug‘urta»: o‘quvchilar bugungi kunda kasallik yoki keksalikda yordam beruvchi 3 ta tizimni (tibbiy sug‘urta, pensiya va h.k.) ro‘yxat qiladi.

Mashq
1
«Kulturkampf» nima va u kimga qarshi qaratilgan edi?
2
Sotsialistlarga qarshi favqulodda qonun qachon qabul qilindi va qancha amal qildi?
3
1912-yilgi saylovda GSDP necha foiz ovoz oldi?
4
Nima uchun hukumat ham taqiq, ham ijtimoiy sug‘urta qonunlarini qabul qildi? Fikringizni yozing.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYarmarka oldidanHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →