☰ Mundarija · Jahon tarixi

Germaniya imperiyasi: tashkil topishi va ichki siyosati

Darslar 8–9 · 2 ta dars · M. Lafasov, U. Jo‘rayev, E. Xoliqov, D. Qodirova. Jahon tarixi, 9-sinf, qayta ishlangan va tuzatilgan 3-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2014
9

Germaniya imperiyasining ichki siyosati

Darslik: 32–34-betlar
MaqsadBismark siyosati (Kulturkampf, sotsialistlarga qarshi qonun, ijtimoiy sug‘urta), Vilgelm II davri va ishchilar harakatini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
Kulturkampf · “struggle for culture”: Bismarck’s measures against the influence of the Catholic Churchyunkerlar · Junkers: large landowners of Prussiasug‘urta · insurance: payments in sickness, injury or old ageGSDP · the Social Democratic Party of Germany (founded 1875 at Gotha; named SPD from 1890)
Tushuntirish

Bismark hukumati Germaniyani «prusslashtirish»ga intildi: polyaklar yashaydigan sharqiy hududlarda polyak tilidagi maktablar yopildi, Elzas-Lotaringiyada ham nemis tili majburan joriy etildi. Katolik cherkovi ta’siriga qarshi «Kulturkampf» tadbirlari o‘tkazildi: 1872-yilgi qonun maktablar ustidan nazoratni cherkovdan davlatga o‘tkazdi, fuqarolik holati aktlarini qayd etish davlatga o‘tdi. 1878-yilda sotsialistlarga qarshi favqulodda qonun qabul qilinib, GSDP faoliyati deyarli taqiqlandi (qonun 12 yil amal qildi), ammo Bismark ishchilar uchun kasallik, jarohat va qarilik sug‘urtasi qonunlarini ham qabul qildirdi. 1888-yilda Vilgelm II taxtga chiqdi, hokimiyatni bo‘lishishni istamadi va 1890-yilda Bismark iste’fo berdi; favqulodda qonun bekor qilindi. GSDP ommaviy partiyaga aylandi: 1912-yilgi saylovda 34,8 foiz ovoz oldi. 1891-yildan yakshanba dam olish kuni bo‘ldi, 13 yoshgacha bolalar mehnati taqiqlandi; keyinchalik ish kuni 9,5 soatga tushdi. Qishloq xo‘jaligida yunkerlar yollanma mehnat va mineral o‘g‘itlardan foydalandi, ortiqcha ishchilar shaharlarga ko‘chdi.

Namunalar
«Tayoq va sabzi» siyosati: bir tomondan sotsialistlarga qarshi qonun (cheklov), ikkinchi tomondan sug‘urta qonunlari (ijtimoiy yon berish) — maqsad ijtimoiy barqarorlik edi.
Bismark nega iste’fo berdi? 1889–1890: Reyxstag sotsialistlarga qarshi qonunni doimiy qilishni rad etdi, yosh Vilgelm II esa Bismarkni qo‘llamadi va yakka hukmronlikka intildi.
Sinfda faoliyat

«Ijtimoiy sug‘urta»: o‘quvchilar bugungi kunda kasallik yoki keksalikda yordam beruvchi 3 ta tizimni (tibbiy sug‘urta, pensiya va h.k.) ro‘yxat qiladi.

Mashq
1
«Kulturkampf» nima va u kimga qarshi qaratilgan edi?
2
Sotsialistlarga qarshi favqulodda qonun qachon qabul qilindi va qancha amal qildi?
3
1912-yilgi saylovda GSDP necha foiz ovoz oldi?
4
Nima uchun hukumat ham taqiq, ham ijtimoiy sug‘urta qonunlarini qabul qildi? Fikringizni yozing.