Darslar 3–4 · 2 ta dars · M. Lafasov, U. Jo‘rayev, E. Xoliqov, D. Qodirova. Jahon tarixi, 9-sinf, qayta ishlangan va tuzatilgan 3-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2014
4
Fransiyada Uchinchi Respublika va 1871-yil 18-mart qo‘zg‘oloni (Parij Kommunasi)
Darslik: 18–20-betlar
MaqsadUchinchi Respublikaning e’lon qilinishi, Germaniya imperiyasining tashkil topishi, Parij Kommunasi va Frankfurt sulhini izohlash.
Yangi so‘zlar
Uchinchi Respublika · the French republic proclaimed on 4 September 1870Parij Kommunasi · Paris Commune: the city’s revolutionary self-government in March–May 1871Milliy gvardiya · National Guard: armed citizen militia of Paristovon · indemnity: payment made by the defeated state
Tushuntirish
Sedan haqidagi xabar Parijda qo‘zg‘olonga olib keldi va 1870-yil 4-sentabrda Fransiya Respublika (Uchinchi Respublika) deb e’lon qilindi; general Troshyu boshchiligida milliy-mudofaa hukumati tuzildi. Parij Prussiya qo‘shini tomonidan qurshab olindi va hukumat taslim bo‘ldi. 1871-yil 18-yanvarda Versal saroyida Germaniya imperiya, Vilgelm I imperator deb e’lon qilindi, Bismark kansler bo‘ldi. Tyer hukumati Milliy gvardiyani qurolsizlantirmoqchi bo‘lgach, 18-martda Parijda qo‘zg‘olon boshlandi; 26-mart saylovida Parij Kommunasi tuzildi. U cherkovni davlatdan ajratish, bepul ta’lim kabi tadbirlarni joriy etdi, ammo hukumat qo‘shinlari 21-maydan Parijga kirib, 28-mayda (72 kun) Kommunani tor-mor etdi; minglab kishi halok bo‘ldi yoki qamaldi. 1871-yil 10-mayda Frankfurtda tinchlik shartnomasi imzolanib, Fransiya 5 mlrd frank tovon to‘lashi va Elzas hamda Lotaringiyaning shimoli-sharqiy qismini Germaniyaga berishi belgilandi.
Namunalar
Sana–voqea juftliklari: 4.09.1870 — Respublika; 18.01.1871 — Germaniya imperiyasi; 18.03.1871 — Parijda qo‘zg‘olon; 10.05.1871 — Frankfurt shartnomasi; 28.05.1871 — Kommuna tugaydi.
Kommuna nima uchun yengildi? Sabablar: hukumatni ta’qib qilmadi, mamlakatning qolgan qismi qo‘llab-quvvatlamadi, kengash ichida birlik yo‘q edi, Germaniya hukumatga yordam berdi.
Sinfda faoliyat
«Vaqt chizig‘i»: 1870–1871-yillar voqealarini 6 ta kartochkaga yozib, tartibga soling.
Mashq
1
Fransiyada Uchinchi Respublika qachon e’lon qilindi?
1870-yil 4-sentabrda.
2
Germaniya imperiyasi qayerda va qachon e’lon qilindi?