☰ Mundarija · Iqtisodiy bilim asoslari

Ijtimoiy himoya vositalari; V bobni takrorlash

Darslar 29–30 · 2 ta dars · E. Sariqov, B. Xaydarov. Iqtisodiy bilim asoslari, 9-sinf, 4-nashr. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
30

V bobni takrorlash

Darslik: 130–132-betlar
MaqsadV bobni takrorlash: inflatsiya va ishsizlik bo‘yicha atamalar, formulalar va davlat choralarini mustahkamlash, test va hisoblash topshiriqlarini yechish.
Yangi so‘zlar
pul massasi · money massinflatsiya darajasi · inflation rateishsizlik darajasi · unemployment rateishchi kuchi · labour force
Tushuntirish

V bob narxlar va mehnat bozori haqida. Narxlar: M · V = P · Q; pul massasi ko‘paysa-yu tovar hajmi o‘zgarmasa, narxlar oshadi; iste’mol narxlari indeksi savat qiymatidan topiladi, inflatsiya darajasi = (NI₁ − NI₀) : NI₀ · 100%; turlari — sudraluvchi, yuguruvchi, giperinflatsiya; choralar — ortiqcha pul massasini kamaytirish va ishlab chiqarishni rag‘batlantirish. Mehnat: ish haqi talab va taklifdan shakllanadi, malaka, xavf va foydaga bog‘liq; ishsizlik darajasi = ishsizlar : ishchi kuchi · 100%; turlari — friksion, mavsumiy, tarkibiy, davriy; to‘la bandlikda faqat friksion va tarkibiy ishsizlik qoladi. Davlat bandlik xizmatlari va kasaba uyushmalari xodimlarni himoya qiladi. Takrorlashda har bir formulani o‘z so‘zlaringiz bilan izohlang va mantiqiy tekshirish odatini qiling, masalan, ishsizlik darajasi 100% dan oshmasligi kerak.

Namunalar
Savat narxi 240 000 dan 264 000 so‘mga oshdi: inflatsiya = (264 000 − 240 000) : 240 000 · 100% = 10%. Bu sudraluvchi inflatsiyaning yuqori chegarasi. Ishsizlar 800 000, ishchi kuchi 16 000 000 bo‘lsa, ishsizlik darajasi 800 000 : 16 000 000 · 100% = 5%.
Test: «Pul massasi ko‘paydi, aylanish tezligi va tovar miqdori o‘zgarmadi. Natija?» M · V = P · Q: chap tomon ortdi, Q o‘zgarmagani uchun P oshadi. Javob — narxlar oshadi.
Sinfda faoliyat

«Ikki formula — ikki tarjima». Juftliklar inflatsiya va ishsizlik darajasi formulalarini yozib, har birini kundalik misolda tushuntiradi (do‘konda narx, bitiruvchining ish izlashi), keyin ikkita shartli hisob tuzib, qo‘shnisiga yechtiradi.

Mashq
1
Atamalarni juftlang: giperinflatsiya, ishsizlar, kasaba uyushmasi.
2
M = 400, V = 3, Q = 60. P necha?
3
Indeks 240 dan 264 ga o‘sdi. Inflatsiya necha foiz?
4
Nima uchun qishloq xo‘jaligida qo‘l mehnatini kamaytiruvchi texnologiya tarkibiy ishsizlik keltirib chiqarishi mumkin?