☰ Mundarija · Informatika

Tarmoqlanuvchi algoritmlar

Darslar 14–15 · 2 ta dars · M. R. Fayziyeva, D. M. Sayfurov, N. S. Xaytullayeva. Informatika va axborot texnologiyalari, 9-sinf. «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
15

Amaliy mashg‘ulot: chiziqli va tarmoqlanuvchi algoritmlar

Darslik: 39-bet
MaqsadChiziqli va tarmoqlanuvchi tuzilmali masalalarni so‘zlar va blok-sxema bilan tasvirlaydi; ikki va uch tarmoqli funksiya qiymatini hisoblaydi.
Yangi so‘zlar
ikki tarmoqli funksiya · two-branch function: a function given by different formulas for different conditionsichma-ich shart · nested condition: a condition checked inside a branch of another conditionmodul · modulus (absolute value): the distance of a number from zero, |x|ishora funksiyasi · sign function: gives –1 for negative, 0 for zero and 1 for positive numbers
Tushuntirish

Masala chiziqli bo‘ladimi yoki tarmoqlanuvchimi, shart bor-yo‘qligiga qarab aniqlanadi. Chiziqli masalada (masalan, devorni qoplash uchun plitka soni) formula bo‘yicha hisoblanadi: devor yuzi plitka yuziga bo‘linadi. Tarmoqlanuvchi masalada (taksi narxi, sonning ishorasi) shart tekshiriladi. Uch xil holat bo‘lsa (x < 0, x = 0, x > 0), ikkita shart ketma-ket tekshiriladi: avval x < 0 bo‘lsa, birinchi formula; aks holda x = 0 tekshiriladi, rost bo‘lsa ikkinchi formula, yolg‘on bo‘lsa uchinchi. Bunday algoritmning blok-sxemasida ikkita romb ketma-ket turadi. Funksiya qiymatini topishda x ning berilgan qiymati qaysi shartga mos kelishini aniqlab, shu tarmoqdagi formulani qo‘llang.

Namunalar
Devor 6 m × 3 m, plitka 30 cm × 30 cm. Devor yuzi: 600 · 300 = 180 000 cm²; plitka yuzi 900 cm²; plitka soni 180 000 / 900 = 200 ta. Bu – chiziqli algoritm.
Taksi: 5 km gacha 15 000 so‘m, undan keyin har qo‘shimcha km uchun 2 000 so‘m. Algoritm: d kiritilsin; agar d ≤ 5 bo‘lsa, narx = 15 000, aks holda narx = 15 000 + (d – 5) · 2 000. d = 8 da narx = 15 000 + 3 · 2 000 = 21 000 so‘m.
Sinfda faoliyat

«Ikki romb»: o‘quvchilar sonning ishorasini aniqlash algoritmini qo‘llar bilan «yuradi»: birinchi romb – manfiymi, ikkinchi romb – nolmi; har bir tarmoqda javobni baland ovozda aytadi.

Mashq
1
Devor 4 m × 2 m, plitka 20 cm × 20 cm. Nechta plitka kerak?
2
Taksi narxi: 5 km gacha 15 000 so‘m, undan keyin har km uchun 2 000 so‘m. 9 km uchun narxni toping.
3
y = –1 (x < 0), y = 0 (x = 0), y = 1 (x > 0). x = –7 va x = 12 da y ni toping.
4
Nima uchun uch xil holatli masalada bitta romb yetmaydi?