☰ Mundarija · Informatika

Mantiq va algoritmlar nazorati; chiziqli algoritmlar

Darslar 12–13 · 2 ta dars · M. R. Fayziyeva, D. M. Sayfurov, N. S. Xaytullayeva. Informatika va axborot texnologiyalari, 9-sinf. «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
13

Chiziqli algoritmlar

Darslik: 35–37-betlar
MaqsadAlgoritmning uch asosiy turini (chiziqli, tarmoqlanuvchi, takrorlanuvchi) sanaydi, chiziqli algoritmni so‘z va blok-sxema bilan tuzadi, ikki o‘zgaruvchi qiymatini almashtiradi.
Yangi so‘zlar
chiziqli algoritm · linear algorithm: all instructions are carried out one after another with no conditionsalgoritmik konstruksiya · algorithmic construct: one of the three basic structures – sequence, branching, repetitionqiymat berish · assignment: putting a value into a variable, written x = valueoraliq o‘zgaruvchi · temporary variable: an extra variable that keeps a value safe while others change
Tushuntirish

XX asrning 70-yillarida golland olimi Edsger Deykstra har qanday algoritmni uch konstruksiya – ketma-ketlik, tarmoqlanish va takrorlanish – yordamida yozish mumkinligini ko‘rsatdi. Shunga ko‘ra algoritmlar chiziqli, tarmoqlanuvchi va takrorlanuvchi turlarga bo‘linadi. Chiziqli algoritmda barcha ko‘rsatmalar hech qanday shartsiz, yozilgan tartibda birin-ketin bajariladi. Uning blok-sxemasi oval (boshlash), kiritish/chiqarish parallelogrammi, hisoblash to‘g‘ri to‘rtburchaklari va oval (tugatish)dan iborat bo‘lib, bitta chiziq bo‘ylab joylashadi. Odatiy chiziqli algoritmlar: formula bo‘yicha hisoblash, ikki o‘zgaruvchi qiymatini almashtirish. Almashtirishda uchinchi, oraliq o‘zgaruvchi kerak: t = x, x = y, y = t; aks holda x = y bajarilganda x ning eski qiymati yo‘qoladi.

Namunalar
Madina har biri p so‘mdan n ta daftar va 3000 so‘mlik ruchka oldi. Jami narx S = n · p + 3000. Algoritm: boshlansin; n, p kiritilsin; S = n · p + 3000 hisoblansin; S chiqarilsin; tugatilsin. n = 4, p = 5000 da S = 20 000 + 3000 = 23 000 so‘m.
Almashtirish: x = 5, y = 9. 1) t = x → t = 5; 2) x = y → x = 9; 3) y = t → y = 5. Natija: x = 9, y = 5. Agar t bo‘lmasa: x = y → x = 9 (eski 5 yo‘qoldi); y = x → y = 9 – ikkalasi 9 bo‘lib qoladi.
Sinfda faoliyat

«Kartalar almashinuvi»: partada ikkita raqamli karta va bitta bo‘sh joy bor. O‘quvchilar kartalarni bo‘sh joydan foydalanib almashtiradi va uchta qadamni aytadi.

Mashq
1
Chiziqli algoritm deb nimaga aytiladi?
2
Doira uzunligi C = 2 · 3,14 · R ni R = 5 da hisoblang.
3
x = 3, y = 8 bo‘lsin. t = x; x = y; y = t dan keyin x va y nimaga teng?
4
Nima uchun qiymatlarni almashtirishda uchinchi o‘zgaruvchi kerak?