ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Mantiq va algoritmlar nazorati; chiziqli algoritmlar

Darslar 12–13 · 2 ta dars · M. R. Fayziyeva, D. M. Sayfurov, N. S. Xaytullayeva. Informatika va axborot texnologiyalari, 9-sinf. «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
13

Chiziqli algoritmlar

Darslik: 35–37-betlar
MaqsadAlgoritmning uch asosiy turini (chiziqli, tarmoqlanuvchi, takrorlanuvchi) sanaydi, chiziqli algoritmni so‘z va blok-sxema bilan tuzadi, ikki o‘zgaruvchi qiymatini almashtiradi.
Yangi so‘zlar
chiziqli algoritm · linear algorithm: all instructions are carried out one after another with no conditionsalgoritmik konstruksiya · algorithmic construct: one of the three basic structures – sequence, branching, repetitionqiymat berish · assignment: putting a value into a variable, written x = valueoraliq o‘zgaruvchi · temporary variable: an extra variable that keeps a value safe while others change
Tushuntirish

XX asrning 70-yillarida golland olimi Edsger Deykstra har qanday algoritmni uch konstruksiya – ketma-ketlik, tarmoqlanish va takrorlanish – yordamida yozish mumkinligini ko‘rsatdi. Shunga ko‘ra algoritmlar chiziqli, tarmoqlanuvchi va takrorlanuvchi turlarga bo‘linadi. Chiziqli algoritmda barcha ko‘rsatmalar hech qanday shartsiz, yozilgan tartibda birin-ketin bajariladi. Uning blok-sxemasi oval (boshlash), kiritish/chiqarish parallelogrammi, hisoblash to‘g‘ri to‘rtburchaklari va oval (tugatish)dan iborat bo‘lib, bitta chiziq bo‘ylab joylashadi. Odatiy chiziqli algoritmlar: formula bo‘yicha hisoblash, ikki o‘zgaruvchi qiymatini almashtirish. Almashtirishda uchinchi, oraliq o‘zgaruvchi kerak: t = x, x = y, y = t; aks holda x = y bajarilganda x ning eski qiymati yo‘qoladi.

chiziqlitarmoqlanuvchitakrorlanuvchiAlgoritm turlari
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf tashkilotchisi har o‘quvchiga bittadan taklifnoma tayyorlash uchun varaq yozdi: «O‘quvchilar sonini bitta taklifnomaga ketadigan varaqqa ko‘paytir». Bu chiziqli algoritm bo‘lib, har safar bir xil tartibda bajariladi.

Kim ishlatadi

Hisobchilar, ofis xodimlari va dasturchilar bir xil tartibda bajariladigan oddiy hisoblash qadamlarini yozadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir marta takrorlanadigan kundalik ish uchun haftada necha daqiqa ketishini hisoblaydigan chiziqli algoritmni so‘zlar bilan yozing, agar u har kuni bir xil vaqt olsa. O‘z sonlaringiz bilan sinab ko‘ring.

Namunalar
Boshlashn, pS = n · p + 3000STugatish
Madina har biri p so‘mdan n ta daftar va 3000 so‘mlik ruchka oldi. Jami narx S = n · p + 3000. Algoritm: boshlansin; n, p kiritilsin; S = n · p + 3000 hisoblansin; S chiqarilsin; tugatilsin. n = 4, p = 5000 da S = 20 000 + 3000 = 23 000 so‘m.
Qadamxyt
boshida59–
t = x595
x = y995
y = t955
Almashtirish: x = 5, y = 9. 1) t = x → t = 5; 2) x = y → x = 9; 3) y = t → y = 5. Natija: x = 9, y = 5. Agar t bo‘lmasa: x = y → x = 9 (eski 5 yo‘qoldi); y = x → y = 9 – ikkalasi 9 bo‘lib qoladi.
Sinfda faoliyat

«Kartalar almashinuvi»: partada ikkita raqamli karta va bitta bo‘sh joy bor. O‘quvchilar kartalarni bo‘sh joydan foydalanib almashtiradi va uchta qadamni aytadi.

Mashq
1
Chiziqli algoritm deb nimaga aytiladi?
2
Doira uzunligi C = 2 · 3,14 · R ni R = 5 da hisoblang.
3
x = 3, y = 8 bo‘lsin. t = x; x = y; y = t dan keyin x va y nimaga teng?
4
Nima uchun qiymatlarni almashtirishda uchinchi o‘zgaruvchi kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYarmarka oldidanHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →