☰ Mundarija · Informatika

Algoritm turlari, tasvirlash usullari va amaliyot

Darslar 10–11 · 2 ta dars · M. R. Fayziyeva, D. M. Sayfurov, N. S. Xaytullayeva. Informatika va axborot texnologiyalari, 9-sinf. «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
11

Amaliy mashg‘ulot: algoritmlarni tasvirlash

Darslik: 34-bet
MaqsadIjrochining ko‘rsatmalar tizimiga mos algoritm tuzadi, algoritmni so‘z va blok-sxema bilan tasvirlaydi va shart tekshirish bloki bilan hisoblaydi.
Yangi so‘zlar
ko‘rsatmalar tizimi · instruction set: the commands the executor is allowed to useshart tekshirish bloki · condition block: a rhombus with two exits, “yes” and “no”chegirma · discount: a part of the price taken offkuzatuv jadvali · trace table: a table of variable values after each step
Tushuntirish

Bu mashg‘ulotda algoritmlarni ijrochi imkoniyatiga moslab tuzamiz. Avval ijrochining ko‘rsatmalar tizimini yozib oling, so‘ng faqat shu buyruqlardan foydalaning. Qadam-baqadam natijani yozib borish (kuzatuv jadvali) algoritm to‘g‘riligini tekshirishning eng oson yo‘li. Shartli masalalarda (masalan, «xarid summasi 100 000 so‘mdan oshsa, 5 % chegirma») romb shaklidagi blok kerak: «ha» tarmog‘ida chegirma hisoblanadi, «yo‘q» tarmog‘ida narx o‘zgarmaydi. Algoritm tayyor bo‘lgach, bitta-ikkita son bilan qo‘lda yurib chiqing: kirish qiymatini qo‘yib, har bir blokdan o‘ting.

Namunalar
Ijrochining tizimi: {+3; ×2; –4}. 5 dan 22 hosil qilish: ×2 → 10; +3 → 13; ×2 → 26; –4 → 22. Kuzatuv jadvali: 5, 10, 13, 26, 22.
Xarid 120 000 so‘m. Blok-sxema: boshlash → narx kiritilsin → narx > 100 000? → «ha»: to‘lov = narx – narx · 5 / 100; «yo‘q»: to‘lov = narx → to‘lov chiqarilsin → tugatish. 120 000 > 100 000, demak to‘lov = 120 000 – 6 000 = 114 000 so‘m.
Sinfda faoliyat

«Ijrochi sinovi»: guruh ijrochi va uning ko‘rsatmalar tizimini o‘ylab topadi; boshqa guruh shu tizim bilan masalani yechadigan algoritm yozadi.

Mashq
1
Ijrochi {+3; ×2; –4} buyruqlarini biladi. 5 dan 22 ni hosil qiluvchi algoritm yozing.
2
Xarid 100 000 so‘mdan oshsa 5 % chegirma bor. 120 000 so‘mlik xarid uchun to‘lov necha so‘m?
3
{to‘pni ol; to‘pni yerga urib olib yur; sherigingga uzat; savatga tashla} tizimiga qaysi ijrochi mos keladi?
4
Nima uchun {o‘ngga; chapga} ijrochisiga «yuqoriga» buyrug‘ini berib bo‘lmaydi?