Amaliy mashg‘ulot: matematik modellar
Matematik model tuzishning umumiy yo‘li: masalani o‘qing, berilgan va noma’lum kattaliklarni harflar bilan belgilang (formallashtirish), ular orasidagi bog‘lanishni formula yoki tenglama bilan yozing, noma’lumni topish uchun tenglamani yeching, so‘ng natijani tekshiring. Bunday model aniq javob beradi, lekin faqat hisobga olingan omillar uchungina to‘g‘ri: masalan, E = m·v²/2 formulasi havo qarshiligini e’tiborga olmaydi. Axborot hajmi masalalarida ekrandagi nuqta soni rang uchun kerakli bit soniga ko‘paytiriladi; 4 xil rang uchun 2 bit kerak, chunki 2² = 4; 16 xil rang uchun esa 4 bit (2⁴ = 16). 8 bit = 1 bayt. Xarita masshtabi 1 : 500 000 bo‘lsa, xaritadagi 1 cm haqiqatda 500 000 cm = 5 km bo‘ladi.
| Ranglar soni | Bit soni |
|---|---|
| 4 | 2 (2² = 4) |
| 16 | 4 (2⁴ = 16) |
Sinfdagi hunarmandchilik kunini rejalashtirgan guruh to‘g‘ri to‘rtburchak stolni qog‘oz bilan qoplamoqchi edi. Ular «yuza = uzunlik × kenglik» deb yozib, yumaloq sonlar bilan qog‘ozda hisobladi va natijani stol ustiga qo‘yilgan ikki varaq bilan solishtirib tekshirdi.
Quruvchilar, kimyogarlar va dasturchilar masalani formula ko‘rinishiga keltirib, natijani qayta hisoblab tekshiradi.
Oddiy kundalik hisob uchun formula yozing, masalan, har kuni bir xil bet o‘qisangiz, haftada nechta bet o‘qishingiz. O‘z sonlaringiz bilan sinab ko‘ring va qog‘ozda bir marta qayta tekshiring.
«Fokus-ustalar»: juftliklar o‘zlari son fokusi o‘ylab topadi, uning modelini yozadi va sinfga ko‘rsatadi; sinf bir nechta sonda modelni tekshiradi.