ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Kutubxona, modullar va math moduli

Darslar 51–52 · 2 ta dars · M. R. Fayziyeva, D. M. Sayfurov, N. S. Xaytullayeva. Informatika va axborot texnologiyalari, 9-sinf. «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
52

Amaliy mashg‘ulot: math moduli

Darslik: 103-bet
MaqsadAmaliy mashg‘ulotda math modulining funksiyalarini (sqrt, floor, ceil, factorial, log10, pi, sin) va yaxlitlash round() ni qo‘llaydi, geometrik masalalarni hisoblaydi.
Yangi so‘zlar
math · math: the module for mathematical functions and constantssqrt() · sqrt(): the square root of a numberfloor() va ceil() · floor(): rounds down; ceil(): rounds up to a whole numberround() · round(x, n): rounds x to n digits after the point; it is a built-in function
Tushuntirish

math moduli matematik hisoblar uchun tayyor funksiyalar beradi; uni import math bilan yuklab, math.sqrt(x) ko‘rinishida ishlatamiz. math.sqrt(x) – kvadrat ildiz, math.factorial(n) – n!, math.log10(x) – o‘nli logarifm, math.pi – π soni, math.sin va math.cos burchakni radianda qabul qiladi, shuning uchun gradusni math.radians() bilan o‘tkazish kerak. math.floor(x) pastga, math.ceil(x) yuqoriga yaxlitlaydi: floor(−1.5) = −2, ceil(−1.5) = −1. round(x, n) va abs(x) o‘rnatilgan funksiyalar bo‘lib, math ni talab qilmaydi. Haqiqiy sonlar xotirada taxminan saqlanadi, shuning uchun sin 30° ni hisoblasak 0.4999… chiqadi; natijani round() bilan yaxlitlash kerak. Manfiy sondan ildiz olinsa, ValueError chiqadi. Teng tomonli uchburchak yuzi S = a² · √3 / 4, ya’ni math.sqrt(3) / 4 * a ** 2; buni √(3/4) bilan adashtirmang.

FunksiyaVazifasi
math.sqrt(x)kvadrat ildiz
math.factorial(n)n!
math.log10(x)o‘nli logarifm
math.piπ
math.radians(x)gradusni radianga aylantiradi
math.floor(x)pastga yaxlitlaydi
math.ceil(x)yuqoriga yaxlitlaydi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf bayramga yumaloq stolni bezamoqchi edi va uning chetiga bog‘lanadigan lenta uzunligi kerak edi. O‘quvchi radiusni o‘lchadi, pi ning tayyor qiymati bilan uzunlikni topdi va butun songa yuqoriga yaxlitladi, shuning uchun lenta hech qachon kalta bo‘lmadi.

Kim ishlatadi

Muhandislar, me’morlar va dasturchilar kvadrat ildiz, yaxlitlash va boshqa tayyor funksiyalardan hisobda foydalanadi.

Bugun sinab ko‘ring

Uchta sonning kvadrat ildizi yoki yaxlitlangan qiymatini qog‘ozda taxminan hisoblang va keyin aniqroq hisob bilan solishtiring.

Namunalar
Python
1import math
2print(math.sqrt(144), math.floor(2.7), math.ceil(2.1), abs(-5))
3
4import math
5a = 4
6print(round(math.sqrt(3) / 4 * a ** 2, 2))
Natija
12.0 2 3 5
6.93
Funksiyalar – yuqoridagi birinchi dastur. Natija 12.0 2 3 5. Teng tomonli uchburchak (a = 4) – yuqoridagi ikkinchi dastur. Yuzi taxminan 6.93.
Python
1import math
2print(math.sqrt(3 ** 2 + 4 ** 2), math.factorial(5), math.log10(1000))
3
4import math
5print(round(math.pi * 2 ** 2, 2), round(math.sin(math.radians(30)), 2))
Natija
5.0 120 3.0
12.57 0.5
Gipotenuza va boshqalar – yuqoridagi birinchi dastur. 3 va 4 katetli to‘g‘ri burchakli uchburchakda gipotenuza 5.0, 5! = 120, log10(1000) = 3.0. Doira va sinus – yuqoridagi ikkinchi dastur. Radiusi 2 bo‘lgan doira yuzi 12.57, sin 30° = 0.5.
Sinfda faoliyat

«Kalkulyator-muhandis»: guruh uchburchak katetlari, doira radiusi va burchak kiritiladigan 3 ta kichik hisoblash dasturini yozadi; natijalarni qo‘lda va kalkulyatorda solishtiradi.

Mashq
1
math.floor(-1.5) va math.ceil(-1.5) nimaga teng?
2
Katetlari 6 va 8 bo‘lgan to‘g‘ri burchakli uchburchak gipotenuzasini hisoblovchi dastur yozing.
3
round(3.14159, 2) nimaga teng?
4
math.sqrt(-4) nima uchun xato beradi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliHunarni o‘rgatishHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →