ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Lokal va global o‘zgaruvchilar, EKUB funksiyasi

Darslar 49–50 · 2 ta dars · M. R. Fayziyeva, D. M. Sayfurov, N. S. Xaytullayeva. Informatika va axborot texnologiyalari, 9-sinf. «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
50

Amaliy mashg‘ulot: funksiyalar va Yevklid algoritmi

Darslik: 98–99-betlar
MaqsadAmaliy mashg‘ulotda Yevklid algoritmi bilan ikki sonning EKUBini topadi, uni funksiya sifatida yozadi va kasrni qisqartirish hamda EKUK topishda qo‘llaydi.
Yangi so‘zlar
EKUB · EKUB: the greatest common divisor of two numbers (gcd)Yevklid algoritmi · Euclidean algorithm: repeat (a, b) → (b, a % b) until b is 0EKUK · EKUK: the least common multiple, which equals a * b // EKUB(a, b)kasrni qisqartirish · reducing a fraction: dividing numerator and denominator by their EKUB
Tushuntirish

Ikki sonning eng katta umumiy bo‘luvchisini (EKUB) tub ko‘paytuvchilarga ajratib topish kompyuter uchun qulay emas; Yevklid algoritmi esa qisqa va tez. Uning g‘oyasi: a ni b ga bo‘lib qoldiq olinadi, so‘ng (a, b) o‘rniga (b, qoldiq) olinadi; bu ish b nolga teng bo‘lguncha takrorlanadi va oxirida a EKUB bo‘ladi. Masalan, (84, 36) → (36, 12) → (12, 0), demak EKUB = 12. Pythonda bu ikki qatorli sikl (kod pastda) – bunda o‘rin almashtirish ham, qoldiq ham bir satrda bajariladi. EKUB topilgach, kasrni qisqartirish (ikkalasini EKUB ga bo‘lish) va EKUK = a * b // EKUB ni topish juda oson. Algoritm har doim to‘xtaydi, chunki qoldiq har gal kamayib boradi va oxiri nolga yetadi.

Python
1while b != 0:
2    a, b = b, a % b
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf 48 sm × 72 sm to‘g‘ri to‘rtburchak e’lon taxtasini oraliqsiz bir xil kvadrat rasmlar bilan qoplamoqchi edi. Eng katta mumkin bo‘lgan tomon 48 va 72 ning eng katta umumiy bo‘luvchisi, ya’ni 24 sm, shuning uchun 6 ta rasm kerak bo‘ldi.

Kim ishlatadi

Matematiklar, dasturchilar va buxgalterlar kasrlarni soddalashtirib, hisobni qisqa va aniq qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Ikki sonning (masalan, 36 va 60) eng katta umumiy bo‘luvchisini qog‘ozda ayirish usulida toping. Natija bilan kasrni soddalashtiring.

Namunalar
Python
1def ekub(a, b):
2    while b != 0:
3        a, b = b, a % b
4    return a
5print(ekub(84, 36))
Natija
12
EKUB funksiyasi – kod yuqorida. ekub(84, 36) = 12.
Python
1def ekub(a, b):
2    while b != 0:
3        a, b = b, a % b
4    return a
5g = ekub(18, 24)
6print(18 // g, 24 // g)
7
8def ekub(a, b):
9    while b != 0:
10        a, b = b, a % b
11    return a
12print(12 * 18 // ekub(12, 18))
Natija
3 4
36
Kasrni qisqartirish – yuqoridagi birinchi dastur. 18/24 kasr 3/4 bo‘ladi (EKUB = 6). EKUK – yuqoridagi ikkinchi dastur. 12 va 18 ning EKUK i 36.
Sinfda faoliyat

«Qoldiq zanjiri»: juftliklar o‘z ikki sonini tanlab, (a, b) → (b, a % b) zanjirini daftarda yozadi va EKUB ni topadi; so‘ng dasturda tekshiradi.

Mashq
1
48 va 18 sonlarining EKUBini toping (Yevklid algoritmi bilan).
2
(84, 36) dan boshlab zanjirni yozing: har bir qadamdagi (a, b) juftligini ko‘rsating.
3
Kasrni qisqartirish: 45/60 kasrning suratini va maxrajini toping.
4
Nima uchun Yevklid algoritmi albatta to‘xtaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliFoydadan bog‘chaga hadyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →