ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Qism dasturlar: funksiya va protsedura

Darslar 47–48 · 2 ta dars · M. R. Fayziyeva, D. M. Sayfurov, N. S. Xaytullayeva. Informatika va axborot texnologiyalari, 9-sinf. «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
48

Amaliy mashg‘ulot: funksiyalar

Darslik: 95-bet
MaqsadAmaliy mashg‘ulotda funksiya va protseduralar yordamida masalalarni yechadi: eng kattasini topadi, juft sonlarni chiqaradi, funksiyani boshqa funksiya ichida chaqiradi.
Yangi so‘zlar
funksiyani chaqirish · calling a function: writing its name with the values in bracketsichma-ich chaqiruv · nested call: the result of one call is used as an argument of anotherprotsedura · procedure: a function that prints but returns no valueo‘rnatilgan nom · built-in name: names like max, len, print that should not be used for your own functions
Tushuntirish

Funksiyalar bilan ishlashda avval funksiyaning vazifasi bitta jumlada aytiladi: «ikki sonning kattasini qaytaradi», «n gacha bo‘lgan juft sonlarni chiqaradi». Birinchisi qiymat qaytaradi (return), shuning uchun natijani boshqa ifodada ishlatish mumkin: katta(katta(a, b), c) – uch sonning kattasi. Ikkinchisi natijani darrov ekranga chiqaradi va qiymat qaytarmaydi, ya’ni protsedura. Nomni mazmuniga qarab tanlang va o‘rnatilgan max, len kabi nomlardan qoching; shuning uchun kattaligini topuvchi funksiyaga biz katta nomini berdik. Funksiyani yozgandan keyin uni kamida ikki xil qiymat bilan chaqirib sinang. Funksiya e’lon qilinishi uning chaqirilishidan oldin turishi kerak, aks holda NameError chiqadi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf loyihasida bir nechta o‘quvchiga ball o‘tish chegarasidan (kamida 50) oshganini tekshirish kerak edi. Hamma o‘zicha yozmasdan, bitta o‘quvchi funksiyani bir marta yozdi, qolganlar uni chaqirdi. Belgi xato chiqqanda uni bir joyda tuzatishdi va hammaning natijasi to‘g‘rilandi.

Kim ishlatadi

Dasturchilar, tahlilchilar va test o‘tkazuvchilar tayyor funksiyalarni qayta ishlatib, vaqtni tejaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Kichik ishni tanlang, masalan, «berilgan haftalar sonidagi kunlar sonini qaytaradi». Ishni bir gapda yozing va ikkita kirish–chiqish misolini qog‘ozga qo‘shing.

Namunalar
Python
1def katta(a, b):
2    if a > b:
3        return a
4    else:
5        return b
6a = int(input())
7b = int(input())
8c = int(input())
9print(katta(katta(a, b), c))
Natija
31
Uch sonning kattasi – kod yuqorida. 14, 31, 22 uchun 31 chiqadi.
Python
1def juftlar(n):
2    for i in range(2, n + 1, 2):
3        print(i, end=" ")
4juftlar(10)
Natija
2 4 6 8 10
Juft sonlar protsedurasi – kod yuqorida. juftlar(10) ekranga 2 4 6 8 10 chiqaradi va hech qanday qiymat qaytarmaydi.
Sinfda faoliyat

«Funksiyalar kutubxonasi»: guruh 3 ta kichik funksiyani yozadi (kichigi, kvadrat, raqamlar yig‘indisi) va bir faylga to‘playdi; boshqa guruh ularni o‘z masalasida chaqirib ishlatadi.

Mashq
1
Uch sonning kichigini topish uchun kichik(a, b) funksiyasidan foydalanib dastur yozing (9, 4, 6 da 4).
2
Uch sonning o‘rta arifmetigini qaytaruvchi ortacha(a, b, c) funksiyasini yozing va ortacha(4, 5, 9) ni chiqaring (6.0).
3
juftlar(7) ekranga nima chiqaradi?
4
Nima uchun o‘z funksiyamizni max deb nomlamaslik ma’qul?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliSifat muammosi va jarayonHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →