ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

While sikli va uning amaliyoti

Darslar 44–45 · 2 ta dars · M. R. Fayziyeva, D. M. Sayfurov, N. S. Xaytullayeva. Informatika va axborot texnologiyalari, 9-sinf. «Nashriyot uyi Tasvir», Toshkent, 2020
45

Amaliy mashg‘ulot: while operatori

Darslik: 88–89-betlar
MaqsadAmaliy mashg‘ulotda while yordamida sonning raqamlari bilan ishlaydi (yig‘indi, sanash), foydalanuvchi javobiga qarab takrorlanuvchi dasturlar yozadi.
Yangi so‘zlar
raqamlar yig‘indisi · digit sum: add x % 10, then remove the last digit with x //= 10sinov-xato o‘yini · guessing game: the loop repeats until the guess matchessikl o‘zgaruvchisi · loop variable: the value changed in the body so that the condition can stop the loopkuzatuv jadvali · trace table: a table of the variable values after each pass
Tushuntirish

while siklining eng yaxshi qo‘llanishi – sonning raqamlari bilan ishlash. Raqamlar yig‘indisi: s = 0; sikl x > 0 bo‘lguncha ishlaydi; har gal oxirgi raqam s ga qo‘shiladi (x % 10) va x dan olib tashlanadi (x //= 10). Raqamlarni sanash uchun ham xuddi shu andoza ishlatiladi, faqat s += x % 10 o‘rniga k += 1 qo‘yiladi. Ikkinchi turdagi masala – javob to‘g‘ri bo‘lguncha so‘rash: birinchi javob siklgacha so‘raladi, shart «javob noto‘g‘ri» ko‘rinishida yoziladi, tanada esa yana so‘ralib, javob yangilanadi. Bu o‘yinda yashirin son dastur ichida beriladi; aslida tasodifiy son keyinroq (random moduli) o‘rganiladi. Har bir dasturni kuzatuv jadvalida qo‘lda bajarib ko‘ring: shunda siklning qachon to‘xtashi aniq bo‘ladi.

Boshlashxs = 0x > 0has = s + x % 10x = x // 10yo‘qsTugatish
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab klubi sonlarning raqamlarini sanab, qaysi raqam necha marta uchrashini topdi. Har safar oxirgi raqamni ajratib, sonni qisqartirdi. Natija jadvalda aniq ko‘rindi.

Kim ishlatadi

Tadqiqotchilar, kriptografiya o‘rganuvchilari va dasturchilar sonlarni raqamlarga bo‘lib tahlil qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Uch-to‘rt xonali uchta son tanlab, ularning raqamlari yig‘indisini qog‘ozda toping va son hamda uning raqamlari yig‘indisi 3 ga birga bo‘linishini yoki bo‘linmasligini tekshiring.

Namunalar
Python
1x = int(input())
2s = 0
3while x > 0:
4    s += x % 10
5    x //= 10
6print(s)
Natija
22
Raqamlar yig‘indisi – kod yuqorida. 2749 uchun 9 + 4 + 7 + 2 = 22 chiqadi.
Python
1guess = int(input())
2while guess != 7:
3    print("Yana urining")
4    guess = int(input())
5print("Topdingiz")
Natija
Yana urining
Yana urining
Topdingiz
Topishmoq – kod yuqorida. 3 va 9 xato, shuning uchun ikki marta «Yana urining» chiqadi; 7 kiritilganda sikl tugaydi va «Topdingiz» chiqadi.
Sinfda faoliyat

«Raqamlar bilan o‘yin»: juftliklar o‘z sonlarini tanlab, raqamlar yig‘indisi dasturini kuzatuv jadvalida ijro etadi va oxirgi javobni IDLE bilan solishtiradi; so‘ng dasturni «raqamlar ko‘paytmasi» uchun o‘zgartiradi.

Mashq
1
5081 sonining raqamlari yig‘indisi nechaga teng?
2
1 dan n gacha sonlar yig‘indisini while bilan hisoblovchi dastur yozing (n = 10 da 55).
3
40105 sonida nechta 0 raqami bor? Buni hisoblovchi dastur yozing.
4
Nima uchun raqamlar siklida x //= 10 bo‘lmasa, sikl to‘xtamaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYarmarka stendiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →