Jahon mashinasozlik va yengil sanoati geografiyasi
Mashinasozlik iqtisodiyotni mashina va asbob-uskuna bilan ta’minlaydi; u 200 dan ortiq tarmoqni qamrab oladi va FTI davrida fantalab sohaga aylangan. Uning joylashuviga malakali ishchi kuchi, fan va texnika bazasi, transport, iste’molchi va (og‘ir mashinasozlik uchun) metall yaqinligi ta’sir qiladi. Kemasozlikda Xitoy, Koreya Respublikasi va Yaponiya yetakchi. Avtomobil ishlab chiqarishda Xitoy birinchi, undan keyin AQSH, Yaponiya, Hindiston, Germaniya, Koreya Respublikasi turadi; elektromobillar ulushi tez o‘smoqda. Aviakosmik sanoatda AQSH, Yevropa (Fransiya, Germaniya va boshqalar), Rossiya, Xitoy ajralib turadi. To‘rt yirik mashinasozlik mintaqasi: Shimoliy Amerika, G‘arbiy Yevropa, Sharqiy va Janubi-Sharqiy Osiyo, MDH. Yengil sanoat aholini keng iste’mol mollari (mato, kiyim, poyabzal) bilan ta’minlaydi; asosiy xomashyosi qishloq xo‘jaligidan keladi (paxta, jun, ipak, zig‘ir, sintetik tola). U ko‘p mehnat talab qiladi, shuning uchun kiyim tikish kabi ishlab chiqarish arzon ishchi kuchli davlatlarga (Xitoy, Hindiston, Bangladesh, Vyetnam) ko‘chmoqda; moda markazlari esa Parij, Milan, London, Nyu-York. Paxta yetishtirishda O‘zbekiston ham yirik davlatlar qatorida va to‘qimachilik sanoatini kengaytirmoqda.
| Tarmoq | Yetakchilar |
|---|---|
| Kemasozlik | Xitoy, Koreya Respublikasi, Yaponiya |
| Avtomobilsozlik | Xitoy, AQSH, Yaponiya, Hindiston, Germaniya, Koreya Respublikasi |
| Aviakosmik | AQSH, Yevropa, Rossiya, Xitoy |
Texnik kollej yonida mashinasozlik zavodi qurilsa, zavod malakali payvandchilar va konstruktorlarni topadi, kollej bitiruvchilari esa ish oladi. Mashinasozlik joylashuvida mutaxassislar mavjudligi hal qiluvchi omil bo‘lishi mumkin.
Texnik kollej o‘qituvchisi mutaxassislar tayyorlaydi, muhandis mashinani loyihalaydi, tikuv ustaxonasi egasi ishchilarni tanlaydi.
Biror oddiy asbob yoki mashinani (masalan, velosiped) tanlab, uni yasash uchun qanday material va ko‘nikmalar kerakligini yozing.
«Ishlab chiqarish zanjiri»: kartochkalar bo‘yicha o‘quvchilar paxtadan ko‘ylakkacha va po‘latdan avtomobilgacha bo‘lgan bosqichlarni tartibga soladi.