ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi)

Fransiya Respublikasi

Darslar 28 · 1 ta dars · A. Qayumov, I. Safarov, M. Tillaboyeva, V. Fedorko. Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi), 9-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
28

Fransiya Respublikasi

Darslik: 80–82-betlar
MaqsadFransiyaning o‘rni, boshqaruvi, tabiati, aholisi va iqtisodiyotining asosiy xususiyatlarini tavsiflash.
Yangi so‘zlar
aralash respublika · mixed (semi-presidential) republicParij aglomeratsiyasi · the Paris agglomerationdengizorti hududlar · overseas territoriesmarikultura · mariculture (sea farming)
Tushuntirish

Fransiya G‘arbiy Yevropada, Atlantika okeani va O‘rta dengiz bo‘ylarida joylashgan; Yevropadagi qismining maydoni taxminan 550 ming km², aholisi taxminan 66–68 mln, poytaxti — Parij. U Yevropada 8 ta davlat bilan chegaradosh; O‘rta dengizdagi Korsika oroli ham unga tegishli, shuningdek Karib havzasi, Hind va Tinch okeanlarida dengizorti hududlari bor. Boshqaruv shakli — aralash (yarim prezidentlik) respublika: prezident saylanadi, hukumatni esa prezident va parlament birga shakllantiradi. Fransiya unitar davlat, 13 ta materik regioni (Korsika bilan) va 5 ta dengizorti regionidan iborat. Hududining ko‘p qismi tekislik, sharq va janubda Alp, Pireney, Yura, Markaziy massiv tog‘lari bor. Daryolari: Luara (eng uzuni), Rona (eng sersuvi), Sena, Garonna. Iqlim g‘arbda mo‘tadil dengiz, sharqda mo‘tadil kontinental, janubda O‘rta dengiz tipidagi subtropik. Aholining tabiiy o‘sishi past, immigratsiya muhim; urbanizatsiya darajasi taxminan 80 %; Parij aglomeratsiyasida 10 mln dan ortiq kishi yashaydi, boshqa yirik shaharlar Marsel, Lion, Tuluza, Lill, Bordo. Tub xalqlar qatorida basklar, bretonlar, korsikaliklar, elzasliklar bor. Davlat dunyoviy (laiklik), an’anaviy din — katoliklik, bugun diniy ishonmaydiganlar ham, musulmonlar ham ko‘p. Fransiya «Katta yettilik» a’zosi. Sanoatda mashinasozlik (avtomobil, samolyot — Tuluzadagi Airbus), kimyo, oziq-ovqat, parfyumeriya va hashamatli tovarlar yetakchi. Elektr energiyasining katta qismi (taxminan uchdan ikki qismi) atom elektr stansiyalarida olinadi. Qishloq xo‘jaligi Yevropa Ittifoqida eng yirik: bug‘doy, qandlavlagi, uzum (vino), sut va pishloq. Fransiya dunyoda eng ko‘p xorijiy turist qabul qiladigan davlat; Luvr muzeyi eng ko‘p tashrif buyuriladiganlardan.

KorsikaParijMarselLionTuluzaBordoNitstsaFransiya
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ba’zi oziq-ovqat nomlari joy nomi bilan bog‘liq bo‘lib, ular faqat o‘sha joyda, an’anaviy usulda tayyorlansagina shu nomni ola oladi. Ko‘p mamlakatlarda, jumladan Yevropada, mahsulot kelib chiqishini himoya qiladigan shunday qoidalar bor. Bu xaridorni ham, mahalliy ishlab chiqaruvchini ham himoya qiladi.

Kim ishlatadi

Pishloq yoki asal ishlab chiqaruvchi nomni himoya qiladi, bozor inspektori mahsulot yorliqlarini tekshiradi, savdo yuristi shartnomalar tuzadi.

Bugun sinab ko‘ring

Hududingizda joy nomi bilan tanilgan bitta mahsulotni (non, meva yoki hunarmandchilik) yozing va uning shu joyda tayyorlanishiga tabiatdagi qaysi omil sabab bo‘lishini ayting.

Namunalar
Qiyoslash: Fransiya avtomobil va samolyot (Airbus), vino, pishloq, parfyumeriya bilan mashhur; elektrning katta qismini AESlardan oladi — bu Germaniyadan farq qiladi, u AESlarni yopgan.
Nitstsa, KannDengiz sohiliAlp, chang‘iTog‘larParij, Versal,LuvrMadaniyatFransiya turizmi
Turizm omillari: iliq O‘rta dengiz sohillari (Nitssa, Kann), Alp tog‘lari va chang‘i, Parij, Versal va Luvr kabi madaniy obyektlar.
Sinfda faoliyat

«Fransiya xaritasi»: o‘quvchilar Luara, Sena, Rona, Garonna daryolarini, Alp va Pireney tog‘larini, Parij, Marsel, Lionni xaritaga joylashtiradi.

Mashq
1
Fransiya boshqaruv shakli va davlat tuzilishini ayting.
2
Fransiyaning uchta eksport mahsulotini ayting.
3
Nima uchun Fransiya elektr energiyasining katta qismini AESlardan oladi?
4
Nima uchun Fransiya dunyoda eng ko‘p sayyoh qabul qiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYangi yil buyurtmalariHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →