Turkmaniston Respublikasi
Turkmaniston Markaziy Osiyoning janubi-g‘arbida joylashgan; maydoni taxminan 491 ming km², aholisi taxminan 6–7 mln kishi (manbalarda turlicha), poytaxti — Ashxobod. U Qozog‘iston, O‘zbekiston, Afg‘oniston va Eron bilan chegaradosh, g‘arbda Kaspiy dengiziga tutash. Davlat prezidentlik respublikasi. Hududining 80 % dan ortig‘ini Qoraqum cho‘li egallaydi, shuning uchun iqlim juda quruq va issiq, yog‘in kam. Eng baland nuqtasi — janubi-sharqdagi Ayribobo cho‘qqisi (taxminan 3 100 m); janubda Kopetdog‘ tog‘lari seysmik xavfli, 1948-yilda Ashxobodda kuchli zilzila bo‘lgan. Mamlakat tabiiy gaz zaxiralari bo‘yicha dunyoning yetakchi davlatlari qatorida, shuningdek neft, yod, oltingugurt va mirabilit kabi kimyoviy xomashyoga ega. Suv resurslari kam, asosiy manba — Amudaryo; uning suvidan Qoraqum kanali orqali foydalaniladi, bu dunyodagi eng uzun sug‘orish kanallaridan biri. Dehqonchilik faqat sug‘orishga tayanadi: ingichka tolali paxta, bug‘doy, sabzavot; chorvachilikda qorako‘l qo‘ylari va mashhur ahaltaka otlari. Sanoatda gaz va neft qazish, neftni qayta ishlash, kimyo va to‘qimachilik muhim; Kaspiy sohilidagi Avaza turizm zonasi rivojlanmoqda. Aholining katta ko‘pchiligini (taxminan 85 %) turkmanlar tashkil etadi; o‘zbeklar ikkinchi yirik xalq bo‘lib, asosan Dashovuz va Lebap viloyatlarida yashaydi. Aholi asosan vohalarda va kanal bo‘ylarida joylashgan, cho‘lda zichlik juda past.
Uydagi suv, gaz va internet uzoqdagi manbadan quvur yoki kabel orqali keladi. Cho‘l orqali yotqizilgan uzun quvurlar gaz konlaridan shaharlargacha yetib boradi. Tarmoqlar geografiyani kundalik qulaylikka aylantiradi.
Quvur texnigi tarmoq holatini tekshiradi, gaz koni muhandisi ishlab chiqarishni nazorat qiladi, shahar rejalashtiruvchisi tarmoqlarni yangi mahallaga yetkazadi.
Uyingiz yoki maktabingizdagi quvur yoki kabel tarmog‘iga bog‘liq beshta narsani (suv, gaz, internet kabi) sanab, qaysi biri uzoqdan kelishini taxmin qiling.
«Cho‘ldagi davlat»: xaritada Qoraqum, Kopetdog‘, Kaspiy, Amudaryo, Qoraqum kanali va Ashxobodni belgilab, aholi qayerga joylashganini ko‘rsating.