ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi)

Osiyo: o‘rni, resurslari, aholisi va iqtisodiy guruhlari

Darslar 32–34 · 3 ta dars · A. Qayumov, I. Safarov, M. Tillaboyeva, V. Fedorko. Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi), 9-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
32

Osiyo qit’asining geografik o‘rni, chegaralari va siyosiy xaritasi

Darslik: 92–93-betlar
MaqsadOsiyoning geografik o‘rnini, siyosiy xaritasini va davlatlarini turli belgilar bo‘yicha guruhlashni tushuntirish.
Yangi so‘zlar
Osiyo · Asiayangi mustaqil davlatlar · newly independent statessubregionlar · subregionsmutlaq monarxiyalar · absolute monarchies
Tushuntirish

Osiyo — dunyodagi eng yirik qit’a: maydoni orollar bilan taxminan 44 mln km², aholisi taxminan 4,8 mlrd kishi, ya’ni insoniyatning deyarli 60 % i. U asosan Shimoliy va Sharqiy yarim sharda joylashgan va to‘rtta okean — Shimoliy Muz, Tinch, Hind va (O‘rta hamda Qora dengizlar orqali) Atlantika okeani havzalari — bilan yuviladigan yagona qit’a. Siyosiy xaritada, hisobga qarab, 47–49 ga yaqin mustaqil davlat bor (Rossiyaning Osiyo qismidan tashqari). Ko‘pchiligi Ikkinchi jahon urushidan keyin mustaqil bo‘lgan; eng yoshlari — 1991-yilda mustaqillikka erishgan O‘zbekiston, Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston, Turkmaniston va Kavkazorti davlatlari hamda 2002-yilda mustaqil bo‘lgan Sharqiy Timor. Maydoni bo‘yicha Xitoy, Hindiston, Qozog‘iston juda katta, Singapur, Bahrayn, Maldiv orollari esa «mitti». Orol davlatlar: Indoneziya, Filippin, Yaponiya, Shri-Lanka, Singapur va boshqalar; dengizga chiqmaydigan taxminan o‘n ikkita davlat, jumladan O‘zbekiston, Qozog‘iston, Mongoliya, Afg‘oniston, Nepal. Boshqaruv shakli bo‘yicha ko‘pchiligi respublika; monarxiyalar: Saudiya Arabistoni, Ummon, Qatar, Bruney (mutlaq), Yaponiya, Tailand, Malayziya, Kambodja, Iordaniya va b. (konstitutsion yoki o‘ziga xos). Federativ davlatlar: Hindiston, Pokiston, Iroq, Malayziya, Nepal, Birlashgan Arab Amirliklari. Osiyo besh subregionga bo‘linadi: Markaziy (O‘zbekiston, Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston, Turkmaniston), G‘arbiy (Janubi-g‘arbiy), Janubiy, Janubi-sharqiy va Sharqiy Osiyo.

XitoyQozog‘istonHindistonIndoneziyaYaponiya
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Eksportchi o‘z mahsulotini qaysi bozorga avval chiqarishni tanlayotganda davlatlarni guruhlaydi: qo‘shni yoki yaqinmi, dengizga chiqishi bormi, qaysi tilda gaplashadi. Guruhlash tanlovni osonlashtiradi. Bir xil davlatlarni turlicha guruhlash turli savollarga javob beradi.

Kim ishlatadi

Eksportchi bozorlarni guruhlaydi, savdo yarmarkasi tashkilotchisi qatnashchilarni mintaqalar bo‘yicha joylaydi, sayohat agenti yo‘nalishlarni tuzadi.

Bugun sinab ko‘ring

Sumkangizdagi beshta narsani ikki xil usulda guruhlang va ikkinchi guruhlash qaysi boshqa savolga javob berishini bir gapda yozing.

Namunalar
Orol va yarimorol: Yaponiya va Filippin — orol davlatlar; Koreya Respublikasi va Saudiya Arabistoni — yarimorol davlatlar; Mongoliya va Nepal — dengizga chiqmaydigan davlatlar.
SubregionDavlatlar
Markaziy OsiyoQozog‘iston, O‘zbekiston
G‘arbiy OsiyoEron, Saudiya Arabistoni
Janubiy OsiyoHindiston, Pokiston
Janubi-SharqiyVyetnam, Indoneziya
Sharqiy OsiyoXitoy, Yaponiya
Subregion: Qozog‘iston va O‘zbekiston — Markaziy Osiyo; Eron va Saudiya Arabistoni — G‘arbiy Osiyo; Hindiston va Pokiston — Janubiy Osiyo; Vyetnam va Indoneziya — Janubi-sharqiy; Xitoy va Yaponiya — Sharqiy Osiyo.
Sinfda faoliyat

«Osiyo xaritasi»: kontur xaritada beshta subregionni turli rangda bo‘yab, har biridan bitta davlat va poytaxtini yozish.

Mashq
1
Osiyo nima uchun to‘rtta okean havzasi bilan bog‘langan yagona qit’a?
2
Osiyoning eng yosh mustaqil davlatlaridan to‘rttasini ayting.
3
Mutlaq monarxiyaga ega to‘rtta Osiyo davlatini ayting.
4
Nima uchun Osiyo aholisi dunyo aholisining deyarli 60 % ini tashkil qiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliDo‘kon uchun rasm va matnHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →