ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi)

Italiya Respublikasi

Darslar 29 · 1 ta dars · A. Qayumov, I. Safarov, M. Tillaboyeva, V. Fedorko. Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi), 9-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
29

Italiya Respublikasi

Darslik: 83–85-betlar
MaqsadItaliyaning o‘rni, tabiati, aholisi va iqtisodiyotining asosiy xususiyatlarini hamda shimol va janub o‘rtasidagi tafovutni tushuntirish.
Yangi so‘zlar
Apennin yarimoroli · the Apennine Peninsulaanklav davlat · enclave stateijtimoiy-iqtisodiy tafovut · socio-economic disparitymadaniy meros · cultural heritage
Tushuntirish

Italiya Janubiy Yevropada, O‘rta dengiz bo‘yida, Apennin yarimorolida joylashgan; unga Sitsiliya va Sardiniya orollari ham kiradi. Maydoni taxminan 301 ming km², aholisi taxminan 59 mln, poytaxti — Rim. Shimolda Fransiya, Shveysariya, Avstriya va Sloveniya bilan chegaradosh; uning hududi ichida San-Marino va Vatikan davlatlari joylashgan — bunday davlatlar anklav deyiladi. Italiya — parlamentar respublika va unitar davlat, 20 ta regionga bo‘lingan (5 tasi maxsus maqomli, jumladan Sitsiliya va Sardiniya). Relyefi asosan tog‘li: shimolda Alp, yarimorol bo‘ylab Apennin tog‘lari; ular orasida Padan tekisligi va eng yirik daryo — Po. Italiya seysmik va vulkanik faol: Etna (Yevropadagi eng baland faol vulqon), Vezuviy, Stromboli. Iqlimi — O‘rta dengiz tipidagi subtropik: yoz issiq va quruq, qish iliq va yomg‘irli. Foydali qazilmalari kam, shuning uchun energiya va xomashyo asosan import qilinadi. Aholining tabiiy o‘sishi manfiy, aholi qarimoqda; immigratsiya (ruminlar, albanlar, marokashliklar) qisman tenglashtiradi. Urbanizatsiya taxminan 70 %; yirik shaharlar — Rim, Milan, Neapol, Turin. Katoliklar ko‘pchilik, Vatikan mamlakat ichida. Italiya «Katta yettilik» a’zosi, ammo shimol (Milan va Turin atrofi) boy va sanoatli, janub esa qishloq xo‘jaligiga tayangan va kambag‘alroq. Yetakchi tarmoqlar: mashinasozlik (avtomobil, maishiy texnika), kimyo, moda va yengil sanoat, oziq-ovqat (zaytun moyi, vino, pishloq, pomidor). Turizm eng daromadli tarmoqlardan: Rim, Venetsiya, Florensiya va Kolizey kabi obyektlar; YUNESKO Butunjahon merosi ro‘yxatida Italiya obyektlari eng ko‘p.

EtnaVezuviyStromboliRimMilanTurinNeapolVenetsiyaItaliya
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bir mamlakatning ba’zi tumanlarida zavodlar va ish o‘rinlari ko‘p, boshqalarida kam bo‘lishi mumkin. Yo‘l va maktab qurilgan tumanga korxonalar kelib, odamlar ish topadi. Davlat hududlar o‘rtasidagi tafovutni kamaytirish uchun shunday loyihalarni qo‘llab-quvvatlaydi.

Kim ishlatadi

Hududiy rejalashtiruvchi yo‘l va ish o‘rinlarini rejalashtiradi, bandlik xizmati xodimi ish o‘rinlarini taklif qiladi, tadbirkor yangi hududda korxona ochadi.

Bugun sinab ko‘ring

Ish o‘rinlari kam tumanga yordam beradigan ikki narsani (transport, ta’lim yoki xizmatlardan) yozing va nima uchun yordam berishini bir gapda izohlang.

Namunalar
HududXususiyati
Shimol: Lombardiya, Pyemontzavodlar, banklar, yuqori daromad
Janub: Kalabriya, Sitsiliyaishsizlik yuqori, qishloq xo‘jaligi
Shimol–janub farqi: Lombardiya (Milan) va Pyemont (Turin) zavodlar, banklar va yuqori daromadga ega; Kalabriya va Sitsiliyada ishsizlik yuqoriroq, dehqonchilik ustun.
Anklav: Vatikan va San-Marino har tomondan Italiya bilan o‘ralgan, dengiz yoki boshqa davlat bilan chegarasi yo‘q.
Sinfda faoliyat

«Italiya etigi»: o‘quvchilar yarimorol shaklini xaritada chizib, Rim, Milan, Neapol, Venetsiya, Etna vulqoni, Po daryosi va Padan tekisligini joylashtiradi.

Mashq
1
Anklav davlat nima? Italiya ichidagi ikkita anklavni ayting.
2
Italiyaning faol vulqonlarini sanang.
3
Italiyaning shimoli va janubi iqtisodiy jihatdan qanday farq qiladi?
4
Nima uchun Italiya turizmdan katta daromad oladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBuyurtma jadvaliHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →