Italiya Respublikasi
Italiya Janubiy Yevropada, O‘rta dengiz bo‘yida, Apennin yarimorolida joylashgan; unga Sitsiliya va Sardiniya orollari ham kiradi. Maydoni taxminan 301 ming km², aholisi taxminan 59 mln, poytaxti — Rim. Shimolda Fransiya, Shveysariya, Avstriya va Sloveniya bilan chegaradosh; uning hududi ichida San-Marino va Vatikan davlatlari joylashgan — bunday davlatlar anklav deyiladi. Italiya — parlamentar respublika va unitar davlat, 20 ta regionga bo‘lingan (5 tasi maxsus maqomli, jumladan Sitsiliya va Sardiniya). Relyefi asosan tog‘li: shimolda Alp, yarimorol bo‘ylab Apennin tog‘lari; ular orasida Padan tekisligi va eng yirik daryo — Po. Italiya seysmik va vulkanik faol: Etna (Yevropadagi eng baland faol vulqon), Vezuviy, Stromboli. Iqlimi — O‘rta dengiz tipidagi subtropik: yoz issiq va quruq, qish iliq va yomg‘irli. Foydali qazilmalari kam, shuning uchun energiya va xomashyo asosan import qilinadi. Aholining tabiiy o‘sishi manfiy, aholi qarimoqda; immigratsiya (ruminlar, albanlar, marokashliklar) qisman tenglashtiradi. Urbanizatsiya taxminan 70 %; yirik shaharlar — Rim, Milan, Neapol, Turin. Katoliklar ko‘pchilik, Vatikan mamlakat ichida. Italiya «Katta yettilik» a’zosi, ammo shimol (Milan va Turin atrofi) boy va sanoatli, janub esa qishloq xo‘jaligiga tayangan va kambag‘alroq. Yetakchi tarmoqlar: mashinasozlik (avtomobil, maishiy texnika), kimyo, moda va yengil sanoat, oziq-ovqat (zaytun moyi, vino, pishloq, pomidor). Turizm eng daromadli tarmoqlardan: Rim, Venetsiya, Florensiya va Kolizey kabi obyektlar; YUNESKO Butunjahon merosi ro‘yxatida Italiya obyektlari eng ko‘p.
Bir mamlakatning ba’zi tumanlarida zavodlar va ish o‘rinlari ko‘p, boshqalarida kam bo‘lishi mumkin. Yo‘l va maktab qurilgan tumanga korxonalar kelib, odamlar ish topadi. Davlat hududlar o‘rtasidagi tafovutni kamaytirish uchun shunday loyihalarni qo‘llab-quvvatlaydi.
Hududiy rejalashtiruvchi yo‘l va ish o‘rinlarini rejalashtiradi, bandlik xizmati xodimi ish o‘rinlarini taklif qiladi, tadbirkor yangi hududda korxona ochadi.
Ish o‘rinlari kam tumanga yordam beradigan ikki narsani (transport, ta’lim yoki xizmatlardan) yozing va nima uchun yordam berishini bir gapda izohlang.
| Hudud | Xususiyati |
|---|---|
| Shimol: Lombardiya, Pyemont | zavodlar, banklar, yuqori daromad |
| Janub: Kalabriya, Sitsiliya | ishsizlik yuqori, qishloq xo‘jaligi |
«Italiya etigi»: o‘quvchilar yarimorol shaklini xaritada chizib, Rim, Milan, Neapol, Venetsiya, Etna vulqoni, Po daryosi va Padan tekisligini joylashtiradi.