Turkiya Respublikasi
Turkiya (rasmiy xalqaro nomi 2022-yildan Türkiye) Yevropa va Osiyo tutashgan joyda joylashgan: hududining taxminan 97 % i Osiyoda (Kichik Osiyo yarimorolida, Anadolu), taxminan 3 % i Yevropada (Sharqiy Frakiya). Maydoni taxminan 780 ming km², aholisi taxminan 85 mln kishi, poytaxti — Anqara, eng yirik shahri — Istanbul. Qora va O‘rta yer dengizlari orasidagi Bosfor va Dardanell bo‘g‘ozlari xalqaro ahamiyatga ega dengiz yo‘li, shuning uchun uning iqtisodiy-geografik o‘rni juda qulay. Davlat 2017–2018-yillardagi o‘zgarishlardan so‘ng prezidentlik boshqaruvidagi respublika. Relyefida tog‘lar va tog‘liklar ustun, o‘rtasida Anadolu platosi; seysmik faollik yuqori, 2023-yilgi kuchli zilzila janubi-sharqda katta talafot keltirgan. Dengizbo‘yida iqlim subtropik, ichkarida kontinental. Yirik daryolari — Dajla, Frot va Qizilirmoq, ko‘llari — Van va Tuz. Mineral resurslardan xrom, simob, volfram, boksit va marmar muhim, neft va gaz kam. Aholining taxminan 75 % i shaharlarda yashaydi, g‘arbiy dengizbo‘yi eng zich; turklar ko‘pchilik, janubi-sharqda kurdlar ham ko‘p. Iqtisodiyoti sanoat-agrar, jahon iqtisodiyotida yirik: to‘qimachilik, tikuvchilik, avtomobilsozlik, elektrotexnika, oziq-ovqat, qurilish materiallari. Qishloq xo‘jaligida meva, yong‘oq, uzum, zaytun, choy, paxta, shakar lavlagi muhim; turizm eng ko‘p sayyoh qabul qiladigan davlatlardan biri sifatida katta daromad beradi.
Katta kemalar dengizlar orasidagi tor bo‘g‘ozdan navbat bilan o‘tadi, shuning uchun bu joylarda harakatni mahalliy lotsman boshqaradi. Tor joy hammaning o‘tishini cheklaydi va qoidalar talab qiladi. Bo‘g‘ozlar shu sababli muhim.
Port lotsmani kemani bo‘g‘ozdan olib o‘tadi, kema agenti yuk hujjatlarini rasmiylashtiradi, parom boshqaruvchisi qatnovni rejalashtiradi.
Yaqin atrofda ko‘p odam o‘tadigan tor joyni (eshik, zina yoki ko‘prik) o‘ylab, qaysi qoidalar harakatni xavfsiz qilishini yozing.
Xaritada Bosfor, Dardanell, Anqara, Istanbul, Izmir, Antaliya va Van ko‘lini toping; Turkiya nega «ko‘prik» deb ataladi, tushuntiring.