ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi)

Turkiya, Eron, Afg‘oniston va Pokiston

Darslar 40–41 · 2 ta dars · A. Qayumov, I. Safarov, M. Tillaboyeva, V. Fedorko. Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi), 9-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
40

Turkiya Respublikasi

Darslik: 110–112-betlar
MaqsadTurkiyaning o‘rni, tabiati, aholisi va iqtisodiyotining asosiy xususiyatlarini ta’riflash.
Yangi so‘zlar
Sharqiy Frakiya · East ThraceBosfor va Dardanell bo‘g‘ozlari · the Bosphorus and Dardanelles straitsturizm · tourismAnqara · Ankara
Tushuntirish

Turkiya (rasmiy xalqaro nomi 2022-yildan Türkiye) Yevropa va Osiyo tutashgan joyda joylashgan: hududining taxminan 97 % i Osiyoda (Kichik Osiyo yarimorolida, Anadolu), taxminan 3 % i Yevropada (Sharqiy Frakiya). Maydoni taxminan 780 ming km², aholisi taxminan 85 mln kishi, poytaxti — Anqara, eng yirik shahri — Istanbul. Qora va O‘rta yer dengizlari orasidagi Bosfor va Dardanell bo‘g‘ozlari xalqaro ahamiyatga ega dengiz yo‘li, shuning uchun uning iqtisodiy-geografik o‘rni juda qulay. Davlat 2017–2018-yillardagi o‘zgarishlardan so‘ng prezidentlik boshqaruvidagi respublika. Relyefida tog‘lar va tog‘liklar ustun, o‘rtasida Anadolu platosi; seysmik faollik yuqori, 2023-yilgi kuchli zilzila janubi-sharqda katta talafot keltirgan. Dengizbo‘yida iqlim subtropik, ichkarida kontinental. Yirik daryolari — Dajla, Frot va Qizilirmoq, ko‘llari — Van va Tuz. Mineral resurslardan xrom, simob, volfram, boksit va marmar muhim, neft va gaz kam. Aholining taxminan 75 % i shaharlarda yashaydi, g‘arbiy dengizbo‘yi eng zich; turklar ko‘pchilik, janubi-sharqda kurdlar ham ko‘p. Iqtisodiyoti sanoat-agrar, jahon iqtisodiyotida yirik: to‘qimachilik, tikuvchilik, avtomobilsozlik, elektrotexnika, oziq-ovqat, qurilish materiallari. Qishloq xo‘jaligida meva, yong‘oq, uzum, zaytun, choy, paxta, shakar lavlagi muhim; turizm eng ko‘p sayyoh qabul qiladigan davlatlardan biri sifatida katta daromad beradi.

AnkaraIstanbulAntaliyaEfesTurkiya
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Katta kemalar dengizlar orasidagi tor bo‘g‘ozdan navbat bilan o‘tadi, shuning uchun bu joylarda harakatni mahalliy lotsman boshqaradi. Tor joy hammaning o‘tishini cheklaydi va qoidalar talab qiladi. Bo‘g‘ozlar shu sababli muhim.

Kim ishlatadi

Port lotsmani kemani bo‘g‘ozdan olib o‘tadi, kema agenti yuk hujjatlarini rasmiylashtiradi, parom boshqaruvchisi qatnovni rejalashtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Yaqin atrofda ko‘p odam o‘tadigan tor joyni (eshik, zina yoki ko‘prik) o‘ylab, qaysi qoidalar harakatni xavfsiz qilishini yozing.

Namunalar
Tikuvchilik: Turkiya paxta yetishtiradi, arzon mehnat va Yevropaga yaqinlik tufayli tayyor kiyim eksport qiladi.
AntaliyaO‘rta dengizplyajlariIstanbul, EfesTarixiy joylarTurizm
Turizm: O‘rta yer dengizi sohillari (Antaliya), tarixiy Istanbul va Efes qadimiy shahri xorijiy sayyohlarni jalb qiladi.
Sinfda faoliyat

Xaritada Bosfor, Dardanell, Anqara, Istanbul, Izmir, Antaliya va Van ko‘lini toping; Turkiya nega «ko‘prik» deb ataladi, tushuntiring.

Mashq
1
Turkiyaning poytaxti va eng yirik shahri qaysilar?
2
Turkiya hududining qancha qismi Yevropada joylashgan?
3
Nima uchun Turkiyada zilzilalar ko‘p bo‘ladi?
4
Turkiya xo‘jaligida turizm nega muhim?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahordan oldingi qarorHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →