☰ Mundarija · Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi)

Turkiya, Eron, Afg‘oniston va Pokiston

Darslar 40–41 · 2 ta dars · A. Qayumov, I. Safarov, M. Tillaboyeva, V. Fedorko. Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi), 9-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
40

Turkiya Respublikasi

Darslik: 110–112-betlar
MaqsadTurkiyaning o‘rni, tabiati, aholisi va iqtisodiyotining asosiy xususiyatlarini ta’riflash.
Yangi so‘zlar
Sharqiy Frakiya · East ThraceBosfor va Dardanell bo‘g‘ozlari · the Bosphorus and Dardanelles straitsturizm · tourismAnqara · Ankara
Tushuntirish

Turkiya (rasmiy xalqaro nomi 2022-yildan Türkiye) Yevropa va Osiyo tutashgan joyda joylashgan: hududining taxminan 97 % i Osiyoda (Kichik Osiyo yarimorolida, Anadolu), taxminan 3 % i Yevropada (Sharqiy Frakiya). Maydoni taxminan 780 ming km², aholisi taxminan 85 mln kishi, poytaxti — Anqara, eng yirik shahri — Istanbul. Qora va O‘rta yer dengizlari orasidagi Bosfor va Dardanell bo‘g‘ozlari xalqaro ahamiyatga ega dengiz yo‘li, shuning uchun uning iqtisodiy-geografik o‘rni juda qulay. Davlat 2017–2018-yillardagi o‘zgarishlardan so‘ng prezidentlik boshqaruvidagi respublika. Relyefida tog‘lar va tog‘liklar ustun, o‘rtasida Anadolu platosi; seysmik faollik yuqori, 2023-yilgi kuchli zilzila janubi-sharqda katta talafot keltirgan. Dengizbo‘yida iqlim subtropik, ichkarida kontinental. Yirik daryolari — Dajla, Frot va Qizilirmoq, ko‘llari — Van va Tuz. Mineral resurslardan xrom, simob, volfram, boksit va marmar muhim, neft va gaz kam. Aholining taxminan 75 % i shaharlarda yashaydi, g‘arbiy dengizbo‘yi eng zich; turklar ko‘pchilik, janubi-sharqda kurdlar ham ko‘p. Iqtisodiyoti sanoat-agrar, jahon iqtisodiyotida yirik: to‘qimachilik, tikuvchilik, avtomobilsozlik, elektrotexnika, oziq-ovqat, qurilish materiallari. Qishloq xo‘jaligida meva, yong‘oq, uzum, zaytun, choy, paxta, shakar lavlagi muhim; turizm eng ko‘p sayyoh qabul qiladigan davlatlardan biri sifatida katta daromad beradi.

Namunalar
Tikuvchilik: Turkiya paxta yetishtiradi, arzon mehnat va Yevropaga yaqinlik tufayli tayyor kiyim eksport qiladi.
Turizm: O‘rta yer dengizi sohillari (Antaliya), tarixiy Istanbul va Efes qadimiy shahri xorijiy sayyohlarni jalb qiladi.
Sinfda faoliyat

Xaritada Bosfor, Dardanell, Anqara, Istanbul, Izmir, Antaliya va Van ko‘lini toping; Turkiya nega «ko‘prik» deb ataladi, tushuntiring.

Mashq
1
Turkiyaning poytaxti va eng yirik shahri qaysilar?
2
Turkiya hududining qancha qismi Yevropada joylashgan?
3
Nima uchun Turkiyada zilzilalar ko‘p bo‘ladi?
4
Turkiya xo‘jaligida turizm nega muhim?