☰ Mundarija · Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi)

Germaniya Federativ Respublikasi

Darslar 26 · 1 ta dars · A. Qayumov, I. Safarov, M. Tillaboyeva, V. Fedorko. Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi), 9-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
26

Germaniya Federativ Respublikasi

Darslik: 74–76-betlar
MaqsadGermaniyaning iqtisodiy-geografik o‘rni, aholisi va xo‘jaligining asosiy xususiyatlarini tavsiflash.
Yangi so‘zlar
federal yerlar · federal states (Länder)federal kansler · federal chancellorKil kanali · the Kiel CanalRur sanoat rayoni · the Ruhr industrial region
Tushuntirish

Germaniya Yevropa markazida, Shimoliy va Boltiq dengizlari bo‘yida joylashgan; maydoni taxminan 357 ming km², aholisi taxminan 84 mln kishi, poytaxti — Berlin. U 9 ta davlat bilan chegaradosh, hududidan Shimoliy va Boltiq dengizlarini bog‘laydigan Kil kanali o‘tadi; Reyn, Dunay, Elba daryolari kanallar bilan bog‘langan, yirik avtomobil va temir yo‘llar uni butun qit’a bilan bog‘laydi — iqtisodiy-geografik o‘rni juda qulay. Boshqaruv shakli — parlamentar respublika: davlat rahbari prezident, ijro hokimiyati rahbari esa federal kansler; davlat tuzilishi federativ, 16 ta federal yerdan iborat. Relyefi shimoldan janubga ko‘tariladi: Shimoliy Germaniya pasttekisligi, markazda past va o‘rta tog‘lar, janubda Alp tog‘lari. Iqlimi mo‘tadil dengiz iqlimi; ko‘mir, qo‘ng‘ir ko‘mir, kaliy va osh tuzi bor. Tabiiy ko‘payish 1972-yildan manfiy, aholi immigratsiya hisobiga saqlanadi: Turkiya, Polsha, Suriya, Ukraina va boshqa mamlakatlardan ko‘chib kelganlar ko‘p. Aholining katta qismi shaharlarda (Berlin, Gamburg, Myunxen, Kyoln, Frankfurt-Mayn); eng zich — Reyn vodiysi va Rur rayoni. Din bo‘yicha shimol va markazda protestantlar, janubda katoliklar ko‘p. Germaniya Yevropa Ittifoqining eng yirik iqtisodiyoti va «Katta yettilik» a’zosi. Yetakchi tarmoqlar: mashinasozlik (avtomobil, stanok, elektrotexnika), kimyo va farmasevtika; qishloq xo‘jaligida sut-go‘sht chorvachiligi va cho‘chqachilik, bug‘doy, arpa, kartoshka, qandlavlagi, janubda uzum. Frankfurt-Mayn — yirik moliya markazi va aviatugun. Energetikada Germaniya atom elektr stansiyalarini 2023-yilda yopdi va quyosh hamda shamol energiyasini kengaytirmoqda. 1990-yildagi birlashishdan keyin ham sharqiy yerlar rivojlanishda ancha ortda.

Namunalar
Federativ tuzilish: 16 ta federal yerning har biri o‘z hukumati va parlamentiga ega; masalan, Bavariya, Saksoniya, Gamburg (shahar-yer) va Berlin.
Zichlik: 12 mln kishi yashaydigan, maydoni 60 ming km² bo‘lgan yerda zichlik 12 000 000 : 60 000 = 200 kishi/km²; Germaniya bo‘yicha o‘rtacha zichlik taxminan 235 kishi/km².
Sinfda faoliyat

«Nemis avtomobili yo‘li»: guruhlar Germaniya xaritasida Berlin, Gamburg, Myunxen, Kyoln, Frankfurtni bog‘laydigan eng qisqa yo‘nalishni belgilab, qaysi daryolar va kanallarni kesishini yozadi.

Mashq
1
Germaniya boshqaruv shakli va davlat tuzilishini ayting.
2
Federal yerning aholisi 9 mln, maydoni 45 ming km². Zichligi necha kishi/km²?
3
Nima uchun Germaniyaning iqtisodiy-geografik o‘rni qulay?
4
Nima uchun Germaniya aholisi tabiiy kamayishiga qaramay saqlanib qolmoqda?