ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi)

Germaniya Federativ Respublikasi

Darslar 26 · 1 ta dars · A. Qayumov, I. Safarov, M. Tillaboyeva, V. Fedorko. Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi), 9-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
26

Germaniya Federativ Respublikasi

Darslik: 74–76-betlar
MaqsadGermaniyaning iqtisodiy-geografik o‘rni, aholisi va xo‘jaligining asosiy xususiyatlarini tavsiflash.
Yangi so‘zlar
federal yerlar · federal states (Länder)federal kansler · federal chancellorKil kanali · the Kiel CanalRur sanoat rayoni · the Ruhr industrial region
Tushuntirish

Germaniya Yevropa markazida, Shimoliy va Boltiq dengizlari bo‘yida joylashgan; maydoni taxminan 357 ming km², aholisi taxminan 84 mln kishi, poytaxti — Berlin. U 9 ta davlat bilan chegaradosh, hududidan Shimoliy va Boltiq dengizlarini bog‘laydigan Kil kanali o‘tadi; Reyn, Dunay, Elba daryolari kanallar bilan bog‘langan, yirik avtomobil va temir yo‘llar uni butun qit’a bilan bog‘laydi — iqtisodiy-geografik o‘rni juda qulay. Boshqaruv shakli — parlamentar respublika: davlat rahbari prezident, ijro hokimiyati rahbari esa federal kansler; davlat tuzilishi federativ, 16 ta federal yerdan iborat. Relyefi shimoldan janubga ko‘tariladi: Shimoliy Germaniya pasttekisligi, markazda past va o‘rta tog‘lar, janubda Alp tog‘lari. Iqlimi mo‘tadil dengiz iqlimi; ko‘mir, qo‘ng‘ir ko‘mir, kaliy va osh tuzi bor. Tabiiy ko‘payish 1972-yildan manfiy, aholi immigratsiya hisobiga saqlanadi: Turkiya, Polsha, Suriya, Ukraina va boshqa mamlakatlardan ko‘chib kelganlar ko‘p. Aholining katta qismi shaharlarda (Berlin, Gamburg, Myunxen, Kyoln, Frankfurt-Mayn); eng zich — Reyn vodiysi va Rur rayoni. Din bo‘yicha shimol va markazda protestantlar, janubda katoliklar ko‘p. Germaniya Yevropa Ittifoqining eng yirik iqtisodiyoti va «Katta yettilik» a’zosi. Yetakchi tarmoqlar: mashinasozlik (avtomobil, stanok, elektrotexnika), kimyo va farmasevtika; qishloq xo‘jaligida sut-go‘sht chorvachiligi va cho‘chqachilik, bug‘doy, arpa, kartoshka, qandlavlagi, janubda uzum. Frankfurt-Mayn — yirik moliya markazi va aviatugun. Energetikada Germaniya atom elektr stansiyalarini 2023-yilda yopdi va quyosh hamda shamol energiyasini kengaytirmoqda. 1990-yildagi birlashishdan keyin ham sharqiy yerlar rivojlanishda ancha ortda.

BerlinGamburgMyunxenFrankfurtRurGermaniya
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ba’zi mamlakatlarda yoshlar ishlab chiqarish korxonasida amaliyot o‘tab, shu bilan birga kollejda o‘qiydi. Bunday ta’lim sanoat uchun malakali ishchi yetishtiradi. Mashinasozlik rivojlangan davlatlar kasbiy tayyorgarlikka katta e’tibor beradi.

Kim ishlatadi

Ustoz-usta shogirdga ish ko‘rsatadi, muhandis yangi xodimlarni o‘qitadi, kadrlar bo‘limi xodimi mutaxassis izlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Bitta ko‘nikmani amaliyot orqali, boshqasini faqat o‘qib o‘rganish mumkinligini yozing va farqini bir gapda tushuntiring.

Namunalar
Federativ tuzilish: 16 ta federal yerning har biri o‘z hukumati va parlamentiga ega; masalan, Bavariya, Saksoniya, Gamburg (shahar-yer) va Berlin.
ƒFormula
12 000 000 : 60 000 = 200
kishi / km²
Zichlik: 12 mln kishi yashaydigan, maydoni 60 ming km² bo‘lgan yerda zichlik 12 000 000 : 60 000 = 200 kishi/km²; Germaniya bo‘yicha o‘rtacha zichlik taxminan 235 kishi/km².
Sinfda faoliyat

«Nemis avtomobili yo‘li»: guruhlar Germaniya xaritasida Berlin, Gamburg, Myunxen, Kyoln, Frankfurtni bog‘laydigan eng qisqa yo‘nalishni belgilab, qaysi daryolar va kanallarni kesishini yozadi.

Mashq
1
Germaniya boshqaruv shakli va davlat tuzilishini ayting.
2
Federal yerning aholisi 9 mln, maydoni 45 ming km². Zichligi necha kishi/km²?
3
Nima uchun Germaniyaning iqtisodiy-geografik o‘rni qulay?
4
Nima uchun Germaniya aholisi tabiiy kamayishiga qaramay saqlanib qolmoqda?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliSifat tekshiruvi va xavfsizlik yorlig‘iHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →