ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi)

Misr va Avstraliya

Darslar 53–54 · 2 ta dars · A. Qayumov, I. Safarov, M. Tillaboyeva, V. Fedorko. Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi), 9-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
53

Misr Arab Respublikasi

Darslik: 150–151-betlar
MaqsadMisrning o‘rni, tabiati, aholisi va iqtisodiyotining asosiy xususiyatlarini ta’riflash.
Yangi so‘zlar
Nil daryosi · the River NileSuvaysh kanali · the Suez CanalAsvon suv ombori · the Aswan reservoirSinay yarimoroli · the Sinai peninsula
Tushuntirish

Misr Arab Respublikasi Afrikaning shimoli-sharqida joylashgan, kichik qismi (Sinay yarimoroli) Osiyoda. Maydoni taxminan 1 mln km², aholisi taxminan 110 mln kishi, poytaxti — Qohira (Nil deltasi yonida); poytaxt vazifalarining bir qismini ko‘chirish uchun sharqda yangi ma’muriy poytaxt qurilmoqda. Shimolda O‘rta dengiz, sharqda Qizil dengiz bilan yuviladi; Suvaysh kanali bu ikki dengizni tutashtiradi va Afrika bilan Osiyo chegarasi hisoblanadi. Kanal orqali dunyo savdosining katta qismi o‘tadi, shuning uchun o‘rni juda qulay va kanal to‘lovlari davlat uchun muhim daromad. Davlat — prezidentlik respublikasi. Hududi asosan tekislik va cho‘l; tog‘lar Qizil dengiz yonida va Sinayda. Iqlimi issiq va quruq, yillik yog‘in odatda 200 mm dan oshmaydi; hudud asosan tropik cho‘l, O‘rta dengiz sohili subtropik. Yagona yirik daryosi — Nil, u cho‘l orasidan janubdan shimolga oqib, O‘rta dengizga quyiladi; Asvon to‘g‘oni suv omborini hosil qiladi va sug‘orish hamda elektr energiyasi beradi. Nil suvi Misr uchun hayot manbai, shu sababli suvni qo‘shni davlatlar bilan taqsimlash masalasi muhim va muzokaralar orqali hal etilishi kerak. Aholisi Afrikada eng ko‘plardan biri, tabiiy o‘sish yuqori, yiliga taxminan 1,5–2 mln kishiga ko‘payadi. Aholining 90 % dan ortig‘i hududning bir necha foizini tashkil etuvchi Nil vodiysi va deltasida yashaydi, bu dunyoda eng zich joylardan; qolgan hudud deyarli bo‘m-bo‘sh. Urbanizatsiya taxminan 43 %, eng yirik shaharlari — Qohira, Iskandariya, Giza. Aholining deyarli hammasi arablar, asosiy din islom, taxminan 10 % xristianlar (kopt). Iqtisodiyoti agrar-industrial: neft-gaz, to‘qimachilik, oziq-ovqat, kimyo; dehqonchilik faqat sug‘orishga tayanadi (paxta, sholi, makkajo‘xori, sabzavot, meva). Turizm — qadimiy ehromlar, Sfinks va Luksor ibodatxonalari sababli katta daromad.

NilSuvaysh kanaliQohiraIskandariyaAsvonMisr
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Tolasi uzun paxta ingichka va silliqroq ip beradi, shuning uchun undan sifatli mato to‘qiladi. Misrda ham, O‘zbekistonda ham paxta muhim, tola uzunligi esa uning narxi va ishlatilishiga ta’sir qiladi. Shu tariqa iqlim va nav mato sifatini belgilaydi.

Kim ishlatadi

Paxta saralovchi tola uzunligini baholaydi, to‘qimachilik ishchisi ip yigiradi, fermer sug‘orib paxta yetishtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Paxta momig‘ining (yoki mato chetining) kichik bo‘lagini ajratib, tolalarni ko‘ring va ularni ipga buramoqchi bo‘ling: uzun tolalar osonroq buralishini sezasiz.

Namunalar
90%10%Nil vodiysida ≈ 90 %Boshqa joylarda
Nil vodiysi: Misrning 90 % ga yaqin aholisi daryo bo‘yida yashaydi, chunki faqat shu yerda suv va unumdor yer bor; cho‘lda deyarli hech kim yo‘q.
Suvaysh kanali: Yevropa va Osiyo o‘rtasidagi yo‘lni qisqartiradi; kemalar Afrikani aylanib o‘tmaydi, Misr esa kema to‘lovidan daromad oladi.
Sinfda faoliyat

Xaritada Nil, Asvon, Qohira, Iskandariya, Suvaysh kanali, Sinay yarimoroli, O‘rta va Qizil dengizlarni belgilab, aholi zich joylashgan hududni bo‘yang.

Mashq
1
Misrning yagona yirik daryosi qaysi?
2
Suvaysh kanali qaysi ikki dengizni tutashtiradi?
3
Faraz qiling, Misr aholisi 100 mln, shundan 90 % Nil vodiysida. Necha mln kishi?
4
Nima uchun Misrda dehqonchilik faqat sug‘orishga tayanadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliFoydadan bog‘chaga hadyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →