Qozog‘iston va Qirg‘iziston

Qozog‘iston Markaziy Osiyodagi eng yirik davlat va dunyoda maydoni bo‘yicha 9-o‘rinda (taxminan 2,7 mln km²). Aholisi taxminan 20 mln kishi, poytaxti — Ostona (2022-yilgacha Nur-Sulton deb atalgan). U Rossiya, Xitoy, O‘zbekiston, Qirg‘iziston va Turkmaniston bilan chegaradosh, Kaspiy dengiziga tutash, ammo okeanga chiqmaydi. Rossiya bilan chegarasi dunyodagi eng uzun quruqlikdagi chegaralardan biri. Mamlakat prezidentlik respublikasi va unitar davlat; hududiy bo‘linishi — viloyatlar va respublika ahamiyatidagi shaharlar (Ostona, Almati, Shimkent). Relyefida tekisliklar ustun, tog‘lar faqat janubi-sharqda (Oltoy, Tyanshan), markazda Qozoq qirlari. Iqlimi keskin kontinental va qurg‘oqchil: qish juda sovuq, yoz issiq, yog‘in kam, dasht, chalacho‘l va cho‘l zonalari kengaygan. Asosiy daryolari Irtish, Ili, Sirdaryo, Ural; suv resurslari kam va ko‘pi chegara orqali keladi. Foydali qazilmalarga juda boy: Kaspiybo‘yida neft va gaz, markazda ko‘mir (Qarag‘anda, Ekibastuz), temir, mis, rux, xrom, volfram; Qozog‘iston 2009-yildan beri uran qazishda dunyoda birinchi o‘rinda va jahon uranining taxminan 40 % ini beradi. Aholisi tabiiy o‘sishi Markaziy Osiyoda nisbatan past, zichligi juda past (taxminan 7 kishi/km²); urbanizatsiya taxminan 60 %; eng yirik shaharlar — Almati, Ostona, Shimkent. Millatlar: qozoqlar ko‘pchilik, ruslar, o‘zbeklar, ukrainlar, uyg‘urlar va boshqalar yashaydi; o‘zbeklar asosan janubdagi Turkiston viloyatida. Iqtisodiyoti mintaqada eng kuchli: neft-gaz, ko‘mir, metallurgiya, kimyo va mashinasozlik; elektr energiyasining katta qismi issiqlik stansiyalarida olinadi. Dehqonchilikda donchilik (shimolda lalmi yerlar), janubda sug‘orma dehqonchilik (sabzavot, sholi, poliz), chorvachilikda qo‘ychilik, qoramolchilik, yilqichilik, tuyachilik. Qozog‘iston Rossiya va Xitoy o‘rtasidagi tranzit yo‘llarda joylashgan, Baykonur kosmodromi uning hududida.