Afrikaning o‘rni, aholisi va xo‘jaligi

Afrika Yevrosiyodan keyingi ikkinchi yirik qit’a; orollari bilan birga maydoni taxminan 30,3 mln km². Uni ekvator o‘rtasidan kesib o‘tadi, bosh meridian ham g‘arbidan o‘tadi, shu sababli qit’a to‘rtala yarim sharda joylashgan. Shimolda O‘rta dengiz, shimoli-sharqda Qizil dengiz, sharqda Hind okeani, g‘arbda Atlantika okeani bilan yuviladi. Gibraltar bo‘g‘izi uni Yevropadan, Suvaysh kanali va Qizil dengiz esa Osiyodan ajratadi; Suvaysh kanali Yevropa va Osiyo orasida eng muhim dengiz yo‘llaridan biri. Qirg‘oq chizig‘i kam parchalangan, orol va yarimorollar kam; eng katta oroli — Madagaskar. Hozir qit’ada 54 ta davlat bor (G‘arbiy Sahroning maqomi hal etilmagan). Buyuk geografik kashfiyotlar davridan Yevropa davlatlari Afrikani mustamlakaga aylantirdi; XX asr boshida faqat Efiopiya va Liberiya mustaqil edi. 1950-yillarda mustaqillik harakati kuchaydi, 1960-yil «Afrika yili» deb ataladi, chunki 17 davlat mustaqillikka erishdi. Eng yosh davlatlardan biri — 2011-yilda mustaqil bo‘lgan Janubiy Sudan. Mustamlaka davrida chegaralar ko‘pincha xalqlar va tabiiy chegaralarga e’tibor berilmay, to‘g‘ri chiziq bo‘lib chizilgan; shuning uchun xalqlar bo‘linib qolgan, ayrim joylarda ichki nizolar kelib chiqadi. Afrikada maydoni 1 mln km² dan ortiq 12 ta katta davlat (Jazoir, KDR, Sudan va boshqalar) va 16 ta dengizga chiqmaydigan davlat bor; 6 tasi orol davlat. Aksar davlatlar respublika, 3 tasi monarxiya. Resurslar boy: neft va gaz (Nigeriya, Jazoir, Angola), oltin, olmos, mis, uran va boshqalar. Tabiat zonalari: ekvatorial o‘rmonlar, savanna, chalacho‘l va cho‘l. Shimolda dunyodagi eng katta issiq cho‘l — Sahroyi Kabir, uning janubida Saxel; Saxelda iqlim o‘zgarishi va ortiqcha chorva boqish tufayli cho‘llashish kuchaymoqda va aholi qurg‘oqchilikdan azob chekadi.