Jahon mamlakatlarining urbanizatsiyasi
Urbanizatsiya — shaharlar, shahar aholisining soni va ulushi o‘sishi hamda shahar turmush tarzining tarqalishi. Uning darajasi shahar aholisining jami aholidagi ulushi (foiz) bilan o‘lchanadi. 1800-yilda shaharlarda dunyo aholisining atigi 3 % i yashagan, hozir yarmidan ko‘pi (taxminan 57–58 %) shaharlarda yashaydi. Davlatlar shahar aholisi ulushiga ko‘ra yuqori (75 % dan ortiq: AQSH, Yaponiya, Belgiya), o‘rtacha (50–75 %: JAR, Xitoy, Indoneziya) va past (50 % dan kam: Bangladesh, Misr va boshqalar) urbanizatsiyalashgan guruhlarga bo‘linadi; O‘zbekistonda bu ko‘rsatkich taxminan yarmini tashkil qiladi. Eng yuqori daraja Shimoliy Amerika va Lotin Amerikasida, eng past — Afrika va Osiyoda, ammo ularda urbanizatsiya eng tez o‘smoqda. Rivojlanayotgan davlatlarda ba’zan soxta urbanizatsiya kuzatiladi: qishloqdan kelganlar yirik shahar chetida suv, kanalizatsiya, yo‘llar kabi infratuzilmasiz tartibsiz mahallalar quradi. Shaharlar o‘sib, bir-biriga qo‘shilganda aglomeratsiya (shaharlar guruhi), aglomeratsiyalar birlashganda esa megalopolis (masalan, AQSH shimoli-sharqidagi Bosvash, Yaponiyadagi Tokaydo) vujudga keladi.
«Shahar zanjiri»: o‘quvchilar ketma-ketlikni tartiblaydi: qishloqdan ko‘chish → shahar o‘sishi → shaharlar qo‘shilishi (aglomeratsiya) → aglomeratsiyalar birlashishi (megalopolis).