Zamonaviy ekologik muammolar
Tabiatdan oqilona foydalanish resurslarni me’yorida iste’mol qilish va qayta tiklashni, nooqilona foydalanish esa tabiiy muhit yomonlashishini anglatadi; yomonlashuv ekologik muammoga aylanadi. Ular ko‘lamiga qarab global (butun sayyora), regional (bir necha qo‘shni davlat) va lokal (kichik hudud) turlarga bo‘linadi. «Issiqxona samarasi» — karbonat angidrid, metan kabi gazlar ko‘payib, atmosfera pastki qatlamida issiqlik ko‘proq ushlanishi, natijada iqlim isishi va muzliklar erishi. Ozon qatlami freonlar tufayli yupqalashgan; 1987-yilgi Monreal bitimi freonlarni cheklab, qatlamning asta-sekin tiklanishiga yordam bermoqda. Cho‘llashish — cho‘l xususiyatlari bor hudud kengayishi; sababi daraxtlarni kesish, tartibsiz yaylov va suvdan nooqilona foydalanish; 17-iyun — Butunjahon cho‘llashish va qurg‘oqchilikka qarshi kurash kuni. O‘rmonsizlanish ayniqsa ekvatorial o‘rmonlarda xavfli; yechim — kesishni cheklash va yangi o‘rmon barpo etish (Yaponiya, Buyuk Britaniya, Orol dengizining qurigan tubini o‘rmonlashtirish). Iqlim masalasida davlatlar 1997-yilgi Kioto protokolidan so‘ng 2015-yilda Parij kelishuvini qabul qilib, isishni cheklashga kelishdi. Chuchuk suv tanqisligi quruq o‘lkalarda, jumladan Markaziy Osiyoda, dolzarb; ayrim davlatlar dengiz suvini chuchuklashtirmoqda.
Daryoning yuqori qismida joylashgan korxona iflos suv tashlasa, quyidagi qishloqlar bu suvdan foydalana olmay qoladi. Mahalliy sabab shu tariqa hudud muammosiga aylanadi. Shu sababli ekologik nazorat daryo havzasi bo‘ylab olib boriladi.
Ekologiya inspektori suv sifatini tekshiradi, shahar tozalash xizmati xodimi chiqindini boshqaradi, o‘qituvchi o‘quvchilarga ekologik loyihalar tashkil qiladi.
Maktabga odatiy yo‘lingizda bitta ekologik muammoni (axlat, chang) payqang, uni mahalliy, hududiy yoki global deb belgilang va bitta yechim yozing.
«Ekologik maslahat» mashqi: sinf 3 guruhga bo‘linib, bitta global muammo uchun maktab va oila darajasida qo‘llash mumkin bo‘lgan 3 ta oddiy tavsiya yozadi (masalan, energiya va suvni tejash, daraxt ekish).