ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi)

Kanada, Braziliya va umumiy takrorlash

Darslar 58–60 · 3 ta dars · A. Qayumov, I. Safarov, M. Tillaboyeva, V. Fedorko. Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi), 9-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
59

Braziliya

Darslik: 163–164-betlar
MaqsadBraziliyaning o‘rni, tabiati, aholisi va iqtisodiyotining asosiy xususiyatlarini ta’riflash.
Yangi so‘zlar
Amazonka · the AmazonAmazoniya o‘rmonlari · the Amazon rainforestetanol · ethanolSan-Paulu · São Paulo
Tushuntirish

Braziliya Janubiy Amerikadagi eng yirik davlat: maydoni taxminan 8,5 mln km² (dunyoda 5-o‘rin), aholisi taxminan 212 mln kishi, poytaxti — Braziliya shahri. Sharqda Atlantika okeani bilan yuviladi va Chili hamda Ekvadordan boshqa barcha Janubiy Amerika davlatlari bilan chegaradosh. Davlat — prezidentlik respublikasi va federatsiya: 26 shtat va Federal okrug. Relyefi asosan pasttekislik va yassi tog‘liklar: shimolda Amazoniya pasttekisligi, janubda Braziliya yassi tog‘ligi. Foydali qazilmalar: temir rudasi (Minas-Jerays, Karajas), boksit, nikel, mis, oltin, neft; shelf neft koni muhim. Iqlimi ekvatorial va subekvatorial: issiq va nam. Dunyodagi eng sersuv daryo — Amazonka, uning havzasidagi nam ekvatorial o‘rmonlar sayyoramizning eng yirik o‘rmon massivlaridan va biologik xilma-xillikning katta ombori; o‘rmonni kesish va yong‘inlar jiddiy ekologik muammo, uni saqlash butun dunyo uchun muhim. Aholisi tez ko‘paymayapti, tabiiy o‘sish yiliga 0,5–0,8 % atrofida; urbanizatsiya 85 % dan yuqori; eng yirik shaharlari — San-Paulu va Rio-de-Janeyro. Braziliyaliklar — turli millatlar qorishuvi: yevropaliklar, afrikaliklar avlodi, mulatlar, tub hindular va boshqalar; davlat tili — portugal tili, ko‘pchilik katoliklar. Janubi-sharqiy qirg‘oq juda zich, Amazoniya o‘rmonlarida esa aholi juda siyrak. Braziliya Lotin Amerikasining eng yirik iqtisodiyoti, dunyoda eng yirik o‘nlikka kiradi. Sanoati: metallurgiya, avtomobilsozlik, samolyotsozlik, kemasozlik, elektronika. Elektr energiyasining katta qismi GESlardan (Itaypu); shakarqamishdan bioyoqilg‘i (etanol) ishlab chiqarishda dunyoda yetakchi o‘rinlarda. Qishloq xo‘jaligi tovar xarakterda: soya, kofe, shakar, makkajo‘xori, apelsin; Braziliya soya, kofe, shakar va mol go‘shti eksportida dunyo yetakchilaridan.

Amazonka o‘rmonlariBraziliyaSan-PauluRio-de-JaneyroBraziliya
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘rmonlar bir necha sababga ko‘ra kesiladi, ularning orasida yog‘och va qog‘ozga talab ham bor. Qog‘ozni ikki tomonlama ishlatish va qayta ishlatish ortiqcha talabni kamaytiradi. Kundalik odat uzoqdagi o‘rmonga ham ta’sir qilishi mumkin.

Kim ishlatadi

O‘rmon qo‘riqchisi daraxt kesishni nazorat qiladi, sun’iy yo‘ldosh tahlilchisi o‘rmon maydonini kuzatadi, qog‘oz zavodi texnologi qayta ishlangan xom ashyodan foydalanadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir kunda nechta varaq qog‘oz ishlatganingizni sanab, bir varaqning orqa tomonidan qayta foydalaning.

Namunalar
Etanol: Braziliyada shakarqamishdan etanol olinadi va ko‘p avtomobillar benzin bilan aralash yoki sof etanol bilan yuradi; bu neftga qaramlikni kamaytiradi.
Amazoniya: iqlim va yog‘inni tartibga solishda, ko‘p uglerodni saqlab turishda muhim, unda ming-minglab tur yashaydi; kesish iqlim va hayvonot dunyosiga zarar yetkazadi.
Sinfda faoliyat

Xaritada Braziliya shahri, San-Paulu, Rio-de-Janeyro, Amazonka, Amazoniya pasttekisligi, Braziliya yassi tog‘ligi va Itaypuni belgilab, aholi qayerda zich ekanini yozing.

Mashq
1
Braziliyaning poytaxti qaysi shahar?
2
Braziliyada davlat tili qaysi?
3
Braziliyada eng ko‘p eksport qilinadigan uchta qishloq xo‘jalik mahsulotini yozing.
4
Nima uchun Amazoniya o‘rmonlarini saqlash butun dunyo uchun muhim?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYil yakuni va yoz rejasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →