☰ Mundarija · Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi)

Amerika siyosiy xaritasi va AQSH

Darslar 55–57 · 3 ta dars · A. Qayumov, I. Safarov, M. Tillaboyeva, V. Fedorko. Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi), 9-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
57

Amerika Qo‘shma Shtatlari xo‘jaligi va iqtisodiy rayonlari

Darslik: 159–160-betlar
MaqsadAQSH iqtisodiyoti, sanoat va qishloq xo‘jaligi mintaqalari hamda iqtisodiy rayonlarini ta’riflash.
Yangi so‘zlar
aerokosmik sanoat · aerospace industrymakkajo‘xori mintaqasi · corn belttransmilliy korporatsiyalar · transnational corporationsShimoli-Sharq · the Northeast
Tushuntirish

AQSH dunyoning eng yirik iqtisodiyotlaridan biri (nominal YIM bo‘yicha birinchi, xarid qobiliyati bo‘yicha Xitoy bilan raqobatlashadi). Uning kuchi yirik transmilliy korporatsiyalar, kuchli moliya tizimi, ilm-fan va texnologiyalar hamda AQSH dollarining asosiy xalqaro valyuta ekani bilan belgilanadi. Sanoatning barcha tarmoqlari rivojlangan, ayniqsa aerokosmik, avtomobilsozlik, elektronika, dasturiy ta’minot, farmatsevtika, neft-kimyo va harbiy sanoatda AQSH yetakchi. AQSH neft va tabiiy gaz qazib olishda dunyoda birinchi o‘rinda, ko‘mir qazishda yetakchilardan; neft-gaz konlari Texas, Kaliforniya, Alyaskada, ko‘mir esa Appalachi havzasida. Sanoat mintaqalari: eng qudratlisi Shimoliy mintaqa (Atlantika va Buyuk ko‘llar atrofi, eskidan sanoat ishlab chiqarishining katta qismi), Janubi-sharqiy, Meksika qo‘ltig‘i (neft-kimyo) va Kaliforniya mintaqalari. Tinch okean bo‘yida (Kaliforniya, Vashington) aerokosmik va elektronika (Silikon vodiysi), Buyuk ko‘llarda (Michigan, Illinoys) avtomobilsozlik. Qishloq xo‘jaligi yuqori mexanizatsiyalashgan: bug‘doy, makkajo‘xori, soya, paxta, shakarqamish; AQSH makkajo‘xori, soya va go‘sht eksportida dunyoda yetakchilardan. Ixtisoslashgan mintaqalar: Buyuk tekisliklarda bug‘doy, Markaziy tekisliklarda makkajo‘xori, janubda paxta, Buyuk ko‘llar bo‘yida sut chorvachiligi. Turizm katta daromad keltiradi: Florida, Kaliforniya, Gavayi, Nyu-York, Yellouston va Niagara sharsharasi mashhur. To‘rtta iqtisodiy rayon ajratiladi: Shimoli-sharq (sanoat va moliya markazlari, Nyu-York), O‘rta G‘arb (mashinasozlik, don va sut), Janub (paxta, neft-kimyo, dengizbo‘yi turizmi) va G‘arb (tog‘li, rangli metallurgiya, aerokosmik, elektronika, bog‘dorchilik).

Namunalar
Silikon vodiysi: Kaliforniyada kompyuter, internet va chip kompaniyalari to‘plangan, universitetlar va investorlar yaqin; bu yuqori texnologiyali sanoatga misol.
Makkajo‘xori mintaqasi: Markaziy tekisliklarda unumdor tuproq va yetarli yog‘in bor, ekin mexanizatsiyalashgan; makkajo‘xori chorva uchun ozuqa va eksport mahsuloti.
Sinfda faoliyat

Daftarda AQSHning 4 iqtisodiy rayonidan har biriga bitta asosiy tarmoq va bitta shtat yozing (masalan: G‘arb — Kaliforniya — elektronika).

Mashq
1
AQSHning to‘rtta iqtisodiy rayonini yozing.
2
Qaysi shtatlarda neft-gaz sanoati yirik?
3
AQSHda avtomobilsozlik qaysi rayonda markazlashgan?
4
AQSH iqtisodiyotining jahon ta’siri qanday omillarga asoslangan?