Amerika Qo‘shma Shtatlari
Amerika Qo‘shma Shtatlari (AQSH) maydoni taxminan 9,5 mln km² bilan dunyoda uchinchi-to‘rtinchi o‘rinda, aholisi taxminan 340 mln kishi bilan Xitoy va Hindistondan keyin uchinchi. Poytaxti — Vashington. Hududi uch qismdan iborat: Shimoliy Amerika o‘rtasidagi 48 kontinental shtat, shimoli-g‘arbdagi Alyaska va Tinch okeandagi Gavayi orollari. AQSH uchta okeanga (Atlantika, Tinch, Shimoliy Muz) chiqadi, quruqlikda faqat Kanada va Meksika bilan chegaradosh; AQSH–Kanada chegarasi dunyodagi eng uzun chegaralardan biri. Davlat — prezidentlik respublikasi va federatsiya: 50 shtat va Kolumbiya federal okrugi (Vashington). Relyefi: sharq va markazda tekisliklar, g‘arbda Kordilyera tog‘lari; Alyaskadagi Denali (taxminan 6 190 m) Shimoliy Amerikaning eng baland, Ajal vodiysi (–86 m) eng past nuqtasi. Mineral resurslarga boy: ko‘mir, neft, gaz, ko‘plab ruda va tuzlar; suv resurslari katta (Missisipi, Missuri, Kolorado, Kolumbiya). Iqlimi asosan mo‘tadil va subtropik, Alyaskada subarktik, Florida va Gavayida tropik; Meksika qo‘ltig‘i yonida tornado va dovullar ko‘p. Tub aholi — amerikalik hindular, hozir juda oz; aksariyat aholi turli davrlarda ko‘chib kelganlarning avlodlari: yevropaliklar, afrikaliklar, lotin amerikaliklar, osiyoliklar va boshqalar — AQSH immigrantlar mamlakati. Ro‘yxat har 10 yilda o‘tkaziladi. Tabiiy o‘sish past, aholi migratsiya hisobiga ham o‘sadi. Urbanizatsiya 80 % dan ortiq; yirik shaharlar — Nyu-York, Los-Anjeles, Chikago, Xyuston. Uchta megalopolis shakllangan: Boston–Vashington (Bosvash), Chikago–Pitsburg (Chipits) va San-Fransisko–San-Diyego (Sansan). Rasmiy til — ingliz tili (federal darajada rasman belgilangan), ispan tilida so‘zlashuvchilar ham ko‘p, ular janubi-g‘arbiy shtatlarda ayniqsa ko‘p. Zichlik o‘rtacha taxminan 36 kishi/km²: sharqiy va g‘arbiy okean bo‘yida zich, tog‘li shtatlarda va Alyaskada siyrak.
Milliy bog‘lar tabiatni muhofaza qilib, shu bilan birga odamlarga tabiat bilan tanishish imkonini beradi. Ko‘pgina mamlakatlarda, jumladan O‘zbekistonda, qo‘riqxonalar va milliy bog‘lar bor. Ular turizm uchun ham, ilm uchun ham muhim.
Qo‘riqxona inspektori hududni qo‘riqlaydi, ekolog hayvonlar sonini kuzatadi, gid mehmonlarga tabiatni tanishtiradi.
Mamlakatimizdagi bitta qo‘riqxona yoki milliy bog‘ni topib, nima uchun muhofaza qilinishini bir gapda yozing.
Xaritada 48 shtat, Alyaska, Gavayi, Vashington, Nyu-York, Los-Anjeles, Missisipi, Kordilyera va uch megalopolisni belgilang.