ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi)

Turkmaniston, Tojikiston va taqqoslash

Darslar 37–39 · 3 ta dars · A. Qayumov, I. Safarov, M. Tillaboyeva, V. Fedorko. Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi), 9-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashr. «O‘zbekiston» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
39

Amaliy mashg‘ulot (Markaziy Osiyo davlatlariga qiyosiy geografik tavsif)

Darslik: 109-bet
MaqsadMarkaziy Osiyoning to‘rt davlatini jadval asosida taqqoslash va xulosa chiqarish.
Yangi so‘zlar
taqqoslash jadvali · comparison tableaholi zichligi · population densitytog‘li davlatlar · mountain statescho‘l va tekislik davlatlari · desert and plain states
Tushuntirish

Bu amaliy mashg‘ulotda Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Turkmaniston va Tojikistonni jadval orqali solishtirasiz. Jadvalning satrlari: geografik o‘rni, maydoni, aholisi, zichligi, relyefi, foydali qazilmalari, suv va energiya resurslari, qishloq xo‘jaligi va sanoati. Avval darslikdagi va atlasdagi ma’lumotlarni yig‘ib, har bir katakni qisqa yozing. Keyin o‘xshashlik va farqlarni qidiring: Qirg‘iziston va Tojikiston tog‘li, suvga va GESlarga boy, aholisi vodiylarda to‘plangan. Qozog‘iston va Turkmaniston esa asosan tekislik va cho‘l, neft va gaz zaxiralari katta, zichligi past. Xulosada bu farqlar tabiat sharoitidan kelib chiqishini va davlatlar bir-biriga resurs jihatidan to‘ldiruvchi bo‘lishini yozing: masalan, tog‘li davlatlar suv, cho‘l davlatlari yoqilg‘i beradi.

DavlatMaydonAholiRelyef
Qozog‘iston2,7 mln km²≈ 20 mlntekislik
Qirg‘iziston≈ 200 ming km²≈ 7 mlnTyan-Shan
Turkmaniston≈ 491 ming km²6–7 mlncho‘l
Tojikiston≈ 142 ming km²≈ 10 mlnPomir
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ikki yo‘l yoki ikki to‘garak orasida tanlayotgan odam odatda bir xil qatorlar bilan jadval tuzadi: vaqt, narx, qulaylik. Keyin qatorma-qator solishtirib qaror qiladi. Mamlakatlarni jadval bilan solishtirish ham xuddi shunday ishlaydi.

Kim ishlatadi

Xaridor maslahatchisi ikki mahsulotni jadvalda solishtiradi, tahlilchi variantlarni baholaydi, rejalashtiruvchi ikki loyihaning afzalligini ko‘rsatadi.

Bugun sinab ko‘ring

Tanlashingiz mumkin bo‘lgan ikki narsa (masalan, maktabga ikki yo‘l yoki ikki to‘garak) uchun to‘rt qatorli jadval tuzing va qaror qiling.

Namunalar
Jadval satri «relyef»: Qozog‘iston — tekislik; Turkmaniston — cho‘l; Qirg‘iziston — Tyanshan; Tojikiston — Pomir.
Xulosa: Tojikiston yozda GESlardagi ortiqcha elektr energiyasini sotishi mumkin, Turkmaniston esa gaz sotadi — ikkalasining resurslari bir-birini to‘ldiradi.
Sinfda faoliyat

Daftarda 4 davlatli jadval tuzing va yuqoridagi satrlarni to‘ldiring; so‘ng sinfdoshingiz bilan solishtirib, bitta umumiy xulosa yozing.

Mashq
1
Jadvalda qaysi ikki davlat tog‘li va suvga boy?
2
Qaysi ikki davlat tekislik va cho‘l hamda neft-gazga boy?
3
Aholisi eng ko‘p va eng kam davlatni jadvaldan ko‘rsating (taxminiy).
4
Nima uchun mintaqa davlatlari resurslar bo‘yicha bir-birini to‘ldiradi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliDo‘kon uchun narx va ulushHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →